Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΤΑΣ

Η ονομασία της Αρτας σύμφωνα με τον xρονογράφο της Ηπείρου και Μητροπολίτη Άρτας και Πρεβέζης Σεραφείμ Ξενόπουλο Βυζάντιο, ο οποίος ανέφερε ότι η Άρτα έλαβε το όνομα αυτό: «δια την αφθονία των σιτηρών και λοιπών αυτής προιόντων δι ων προεμηθεύοντο ή ηρτίζοντο και διάφοροι πόλεις και κώμαις της Ακαρνανίας και Ηπείρου, ως άχρι του νυν αρτίζονται» καθώς επίσης το λίαν χαρακτηριστικόν «Άρτα αρτυμή του κόσμου».

ΧΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ
Εκτός από την πόλη της Αρτας πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας και έδρα του Δήμου Αρταίων, άλλες κωμοπόλεις και χωριά του νομού είναι οι Κωστακιοί, οι Χαλκιάδες, η Ελεούσα, το Καλογερικό, η Ανέζα, οι Κεραμάτες, η Γραμμενίτσα, ο Ελατος, το Χανόπουλο, ο Αμμότοπος, η Καμπή, η Ροδαυγή, ο Αγιος Σπυρίδωνας, ο Καλόβατος, οι Κιρκιζάτες, οι Πλησιοί, η Ρόκκα, το Πέτα (εδώ έλαβε χώρα η ιστορική μάχη κατά των Τούρκων το 1822), το Κομμένο (μαρτυρικό χωριό εδώ έγινε η Σφαγή του Κομμένου από τους Γερμανούς το 1943), οι Συκέες, το Νεοχώρι, η Αγία Παρασκευή, ο Αγιος Νικόλαος, ο Αγιος Δημήτριος, οι Σελλάδες, η Αμφιθέα, οι Αγιοι Ανάργυροι, η Περάνθη, η Ακροποταμιά, ο Ανθότοπος, τα Καλομόδια, το Βουργαρέλι, τα Αγναντα, το Αθαμάνι, η Ανεμορράχη, ο Αγιος Χαράλαμπος, η Κυψέλη, το Παλαιοκάτουνο, οι Μελισσουργοί, τα Κουκκούλια, η Ράμια, η Ανω Καλλεντίνη, οι Πηγές Αρτας, το Κλειδί, το Δημάρι, η Παναγιά, η Ανω Πέτρα, το Δίλοφο, η Περδικορράχη, η Σκουληκαριά (γενέτειρα του Γεωργίου Καραϊσκάκη), η Επάνω Σέση, ο Πλάτανος, η Καστανέα, η Ελάτη, ο Μεσόπυργος κ.α..
Στη φωτογραφία το γραφικό χωριό Ελάτη του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας. Στο βάθος δεξιά στην εικόνα φαίνονται τα Αθαμανικά Ορη (Τζουμέρκα).

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΜΒΡΑΚΙΑ
Η ιστορία της Αρτας ξεκινά από την κλασική εποχή το 630 π.Χ., με την ίδρυση της Αρχαίας Αμβρακίας και φτάνει έως σήμερα. Η Αμβρακία (αρχαία Ελληνικά: Ἀμϐρακία‎‎) ήταν αρχαία πόλη-κράτος της βορειοδυτικής Ελλάδας, χτισμένη στις όχθες του ποταμού Άραχθου, στην θέση της σημερινής Άρτας. Η περιοχή της Αμβρακίας συνόρευε με το Βασίλειο των Μολοσσών της Ηπείρου στα βόρεια και με τη δολοπική φυλή των Αθαμάνων στα ανατολικά.
Το έτος 582 π.Χ. η Αμβρακία είχε δημοκρατικό πολίτευμα, μετά την τυραννία του Περίανδρου, 74 χρόνια πριν της δημοκρατίας του Κλεισθένη στην Αθήνα. Διάσημοι Αμβρακιώτες ήταν ο γλύπτης Πολύστρατος, ο μουσικός Επίγονος, ο ποιητής της μέσης κωμωδίας Επικράτης και ο ολυμπιονίκης Λέων της 96ης Ολυμπιάδας (Παυσανίας).
Το 500 π.Χ. κτίσθηκε στην Αμβρακία ο τεράστιος ναός του Απόλλωνος Σωτήρος. Τα ερείπιά του σώζονται κοντά στην πλατεία Κιλκίς της σημερινής Άρτας. Επί βασιλέως Πύρρου, η Αμβρακία γνώρισε μεγαλείο. Κτίστηκε η αρχική μορφή του γεφυριού του Αράχθου, το Μικρό Θέατρο (κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο), το Μεγάλο Θέατρο (κοντά στον ναό του Απόλλωνος), και το Πρυτανείο (δίπλα στον ναό Απόλλωνος).

ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΣΤΙΚΟ ΚΤΕΛ ΑΡΤΑΣ Α.Ε.

ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΕ Ο ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ

Η δημιουργία του Αμβρακικού κόλπου είναι αποτέλεσμα της έντονης τεκτονικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της Πλειοκαίνου εποχής (5.333.000 μέχρι τα 2.580.000 εκατομμύρια χρόνια πριν το σήμερα) και της Πλειστοκαίνου εποχής (2.588.000 με 11.700 χρόνια περίπου πριν). Το Πλειόκαινο ή Πλειόκαινος εποχή είναι η δεύτερη και νεότερη εποχή της Νεογενούς περιόδου της Καινοζωικής εποχής. Η Πλειόκαινος εποχή ακολουθεί τη Μειόκαινο και την ακολουθεί η Πλειστόκαινος. 
Η πλειστόκαινος εποχή ονομάζεται και Διλούβιο ή Εποχή των Παγετώνων. Το όνομά της Πλειστοκαίνου εποχής έχει Ελληνική προέλευση, από τις λέξεις Πλείστος (= πιο) και καινός (=καινούργιος).
Στη φωτογραφία ο Αμβρακικός κόλπος, από το διαστημικό λεωφορείο, Νοέμβριος 2004.

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Η Περιφερειακή Ενότητα Άρτας γεωγραφικά ανήκει στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Ηπείρου, της οποίας καταλαμβάνει το νοτιοανατολικό τμήμα της. Έχει έκταση 1.662 τ. χιλιόμετρα και και πληθυσμό 63.927 κατοίκους.
Συνορεύει στα βόρεια με τις Περιφερειακές Ενότητες Ιωαννίνων και Τρικάλων, ανατολικά με τις Περιφερειακές Ενότητες Τρικάλων, Καρδίτσας και Αιτωλοακαρνανίας, δυτικά με τις Περιφερειακές Ενότητες Πρεβέζης και Ιωαννίνων, νότια με την Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας, ενώ βρέχεται και από τον Αμβρακικό Κόλπο.
Πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας είναι η Αρτα με πληθυσμό 21.728 κατοίκους.

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ
Το μεγαλύτερο ποσοστό του εδάφους της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας είναι ορεινό και αντιστοιχεί περίπου στα δύο τρίτα της συνολικής έκτασης του εδάφους της, ενώ το υπόλοιπο είναι πεδινό και ημιορεινό.
Τα Αθαμανικά Ορη ή αλλιώς Τζουμέρκα είναι μεγάλη οροσειρά της δυτικής Ελλάδας που ουσιαστικά αποτελεί τμήμα της ευρύτερης οροσειράς της Πίνδου και έχουν μέγιστο υψόμετρο 2.393 μέτρα. Καταλαμβάνουν τμήμα της Άρτας, των Ιωαννίνων και των Τρικάλων. Το νοτιότερο τμήμα ανήκει κυρίως στην Περιφερειακή Ενότητα Αρτας. Άλλο βουνό είναι το Ξηροβούνι το οποίο είναι βουνό της ευρύτερης περιοχής της Ηπείρου με μέγιστο υψόμετρο 1.614 μέτρα. Βρίσκεται στα όρια των Περιφερειακών Ενοτήτων Πρέβεζας, Αρτας και Ιωαννίνων. Τέλος τα Όρη Βάλτου είναι οροσειρά της δυτικής Ελλάδας που καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα του νομού Αιτωλοακαρνανίας και το νοτιοανατολικό του νομού Άρτας. Η ψηλότερη κορυφή της οροσειράς έχει υψόμετρο 1.852 μέτρα και βρίσκεται εντός του νομού Άρτας. Η περιοχή αποτελεί βιότοπο της βύδρας του αγριόγατου του Μωριά (Felis silvestris morea) και του γύπα (Gyps fulvus).
Στη φωτογραφία το γραφικό χωριό Αθαμάνιο της Δημοτικής Ενότητας Αθαμανίας, του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, σε υψόμετρο 760 μέτρω.

ΠΕΔΙΑΔΕΣ
Στα νοτιοδυτικά της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας βρίσκεται η Πεδιάδα της Άρτας, η οποία είναι και η μεγαλύτερη πεδιάδα της Ηπείρου. Η πεδιάδα της Άρτας απαριθμεί 160.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης με κύριες καλλιέργειες τα πορτοκάλια, τα μανταρίνια, τα ακτινίδια αλλά και φυτά μεγάλης καλλιέργειας όπως το καλαμπόκι και βιομηχανικά φυτά όπως το βαμβάκι. Τα χωριά του κάμπου υπήρξαν για αιώνες παραγωγοί και τροφοδότες της γύρω περιοχής αλλά και ολόκληρης της χώρας με τα εκλεκτά πορτοκάλια της και τα γεωργικά προϊόντα. Οι καλλιέργειες, εναλλάσσονται με θαμνοφράχτες και διάσπαρτα δασύλλια από αιωνόβιες βελανιδιές, φράξους και φτελιές, σχηματίζοντας μαζί με τη βλάστηση των καναλιών, ένα πολύτιμο δίκτυο φυσικών φραχτών όπου καταφεύγει η άγρια ζωή.
Στη φωτογραφία φυτεία καλλιέργειας ακτινιδίων στην Αρτα.

ΠΟΤΑΜΟΙ
Ο Αραχθος είναι ο όγδοος μεγαλύτερος ποταμός της Ελλάδας με μήκος 110 χιλιόμετρα. Πηγάζει από τη βόρεια Πίνδο σε υψόμετρο 1.700 μ. και εκβάλλει στον Αμβρακικό κόλπο. Ο Λούρος πηγάζει από το όρος Τόμαρος σε υψόμετρο 600 μέτρων, κοντά στην περιοχή του Μαντείου της Δωδώνης, διασχίζει την Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας, την πεδιάδα της Άρτας και εκβάλλει στο Μιχαλίτσι, στον όρμο Σαλαώρας του Αμβρακικού Κόλπου, όπου σχηματίζει το Δέλτα Λούρου. Οι εκβολές του βρίσκονται υπό την προστασία της Σύμβασης Ραμσάρ. Η περιοχή αποτελεί ένα από τα καλύτερα διατηρημένα οικοσυστήματα, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.
Ο Αχελώος, ο δεύτερος σε μήκος ποταμός της Ελλάδας, πηγάζει από την οροσειρά της Πίνδου και συγκεκριμένα από το όρος Λάκμος (Περιστέρι) και στη διαδρομή του διασχίζει τον ορεινό όγκο της δυτικής Στερεάς Ελλάδας, διέρχεται από τα όρια των Περιφερειακών Ενοτήτων Άρτας και Καρδίτσας και εκβάλλει στο Ιόνιο πέλαγος. Τέλος, ο χείμαρρος Σαρανταπόρος, διατρέχει την περιοχή κοντά στο Παλαιοκάτουνο Άρτας. Η συνολική έκταση των ποταμών που διατρέχουν την Περιφερειακή Ενότητα Αρτας αντιστοιχεί σε 128 χιλιόμετρα.
Στη φωτογραφία ο Αραχθος ποταμός στο ύψος της Ροδαυγής.

ΟΙ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ
H τεχνητή Λίμνη Πουρναρίου βρίσκεται στα βορειοανατολικά του Δήμου Αρταίων, στη Δημοτική Ενότητα Ξηροβουνίου, έχει έκταση 20.500 στρέμματα και δημιουργήθηκε μετά την κατασκευή του ομώνυμου υδροηλεκτρικού φράγματος, του οποίου η κατασκευή ξεκίνησε το 1981 και ολοκληρώθηκε το 1997. Η τεχνητή Λίμνη της Άρτας (πίσω από το ΚΤΕΛ), καλύπτει μια έκταση περίπου 90 στρεμμάτων και στην οποία υπάρχει τοξωτή μεταλλική γέφυρα. Τον Οκτώβριο του 2012, με πρωτοβουλία του Δήμου Αρταίων, η λίμνη εμπλουτίστηκε με γόνους κυπρίνου από το κρατικό κυπρινοτροφείο στο Ψαθοτόπι, το οποίο είναι η μόνη κρατική μονάδα στην Ελλάδα που εμπλουτίζει δωρεάν τα εσωτερικά νερά της χώρας.
Στη φωτογραφία η τεχνητή λίμνη Πουρναρίου όπως φαίνεται από την Κάτω Καλεντίνη.

ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΕΣ
Στον Αμβρακικό Κόλπο, υπάρχουν τουλάχιστον 20 λιμνοθάλασσες. Η συνολική έκτασή τους ξεπερνάει τα 70 τετ. χιλιόμετρα και οι περισσότερες χωρίζονται από τη θάλασσα με μια μακρόστενη λωρίδα γης. Οι μεγαλύτερες λιμνοθάλασσες του Αμβρακικού, είναι η Λογαρού, η οποία έχει έκταση 25,75 τετ. χιλιόμετρα, το Τσουκαλιό με 16,5 τετ. χιλιόμετρα, η Ροδιά με 13,5 τετ. χιλιόμετρα και η Παλιομπούκα με επιφάνεια 2 τετ. χιλιόμετρα. Ένα βασικό χαρακτηριστικό των λιμνοθαλασσών του Αμβρακικού Κόλπου είναι η μεγάλη τους βιολογική παραγωγικότητα και λειτουργούν ως φυσικά εκτροφεία ψαριών.
Στη φωτογραφία η λιμνοθάλασσα Λογαρού με φόντο την Άρτα και τα χιονισμένα Αθαμανικά Ορη ή Τζουμέρκα!
Φωτογραφία Kostas Paulou, από “Αρτα Ομορφη Πόλη της Ηπείρου”, Fb Group.

ΝΗΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΑΡΤΑΣ
Τα νησιά της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας βρίσκονται στον Αμβρακικό κόλπο, με μεγαλύτερο νησί, το Πέρα Νησί (Κορωνησία), το οποίο είναι το μοναδικό κατοικημένο νησί του Αμβρακικού Κόλπου.
Η Κορωνησία είναι χωριό-νησί της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας στον Αμβρακικό κόλπο, με μόνιμο πληθυσμό 134 κατοίκους. Απέχει περίπου 25 χιλιόμετρα από την πόλη της Άρτας. Βρίσκεται στο μικρό νησί Πέρα Νησί, το οποίο όμως είναι γνωστό συνολικά ως Κορωνησία.
Ενας δρόμος με άσφαλτο, σαν νησίδα, την ενώνει με την ηπειρωτική Άρτας.

ΠΑΡΑΛΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΑΡΤΑΣ
Οι παραλίες της Άρτας βρίσκονται στον Αμβρακικό κόλπο, την Κορωνησία και τη Σαλαώρα σε μικρές αποστάσεις από την πόλη της Άρτας, είναι εύκολα προσβάσιμες οδικώς και είναι γενικά ζεστές και ρηχές. Οι παραλίες είναι ιδανικές για κολύμβηση αλλά και για διάφορες θαλάσσιες δραστηριότητες.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ -ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Στην Αρτα ο πολιτισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος τόσο με την αρχαία, όσο και με τη νεότερη ιστορία της. Σε όλη την επικράτεια του νομού Αρτας, αλλά και εκτός αυτής, δραστηροποιούνται πολλοί Πολιτιστικοί – Μορφωτικοί Σύλλογοι και άλλοι πολιτιστικοί αλλά και Δημόσιοι φορείς που διατηρούν, διαφυλάσσουν και μεταδίδουν την παράδοση και τον πολιτισμό του τόπου, στις νεότερες γενιές. Υποστηριζόμενοι τόσο από την Κεντρική Διοίκηση, την Τοπική Αυτοδιοίκηση όσο και από ευγενείς Χορηγούς, αφενός καταφέρνουν να εκπληρώνουν τους ανιδιοτελείς σκοπούς τους, αφετέρου συμβάλλουν και στη συνοχή των τοπικών κοινωνιών. Αναφέρουμε μερικούς από τους Πολιτιστικούς Μορφωτικούς Συλλόγους και τις Πολιτιστικές Συλλογικότητες και φορείς του νομού Αρτας:
• Μουσικό Σχολείο Αρτας
• Πολιτιστικός Σύλλογος Αρτας ¨Ο ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ»
• Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος Άρτης «O Σκουφάς»
• Λύκειο Ελληνίδων – Παράρτημα Αρτας
• Πολιτιστικός Σύλλογος Συκεών η «ΑΜΒΡΑΚΙΑ»
• Εταιρεία Ελληνικών Θεμάτων – ΕτΕλΘε 
• Αδελφότητα Κομποταίων «ΣΚΟΥΦΑΣ – ΓΕΡΟΣΤΑΘΗΣ»
• Πολιτιστικός Σύλλογος Κολομοδίων «Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ»
• Μορφωτικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Κωστακιών
• Πολιτιστικός Σύλλογος Κομποτίου
• Σύλλογος Βουργαρελιωτών Αττικής
• Εκπολιτιστικός Σύλλογος Περάνθης
• Μορφωτικός Σύλλογος Κομμένου
• Πολιτιστικός Σύλλογος Καμπής «Ο Άγιος Κωνσταντίνος»
• Επιμορφωτικός Σύλλογος Νεοχωρίου «Κοσμάς ο Αιτωλός»
• Πολιτιστικός Σύλλογος Απανταχού Φωτεινιωτών
• Πολιτιστικός Σύλλογος Σελλάδων «Ο ΠΥΡΣΟΣ»
• Πολιτιστικός Σύλλογος Γυναικών Φωτεινού «Η ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»
• Αδελφότητα Πετανιτών
• Ένωση Γυναικών Κομποτίου
• Σύλλογος Φίλων Παλαιού Ι.Ν. Αγ. Γεωργίου Κομποτίου
• Μορφωτικός – Πολιτιστικός Σύλλογος Πέτα
• Πολιτιστικός Σύλλογος Ζυγιωτών Αρτας
• Πολιτιστικός Σύλλογος Κωστακιών «Η Παναγία»
• Πολιτιστικός Σύλλογος “Αμφιθέας και Νεοχωρακίου ΠΑΝΑΓΙΑ ΜΠΡΥΩΝΗ”
• Πολιτιστικός Σύλλογος Ανθότοπου «Η ΖΩΟΔΟΧΟΣ ΠΗΓΗ”
• Αδελφότητα Σελλαδιτών
• Πολιτιστικός Σύλλογος Αγίας Παρασκευής
• Πολιτιστικός Σύλλογος Κορφοβουνίου «Ο Αϊ Γιώργης»
• Πολιτιστικός Σύλλογος Παχυκάλαμου
• Μορφωτικός – Εκπολιτιστικός Σύλλογος Αγίου Δημητρίου
• Πολιτιστικός Σύλλογος Μελατών
• Εκπολιτιστικός Σύλλογος Μεγάρχης «Η ΠΡΟΟΔΟΣ»
• Πολιτιστικός Σύλλογος Κλειστού κ.α..
(Φωτογραφία ΕΡΤ3, Κυριακή στο χωριό ξανά, Πιστιανά, συμμετέχουν Πιστιανά και Ροδαυγή Αρτας).

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΡΤΑΣ
Το Μουσικό Σχολείο Άρτας ιδρύθηκε το Σεπτέμβριο του 2009 και έχει να επιδείξει πλούσιο έργο στα πολιτιστικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά δρώμενα της πόλης και της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας ,αλλά και εκτός των ορίων αυτής.
Είναι ένα εκπαιδευτικό Ιδρυμα που συνδυάζει αρμονικά τη γενική και μουσική παιδεία στην κατεύθυνση της ολοκληρωμένης και πολύπλευρης μόρφωσης, επιδεικνύοντας πλούσια δράση σε εκπαιδευτικό, καλλιτεχνικό και κοινωνικό επίπεδο. Κάθε σχολική χρονιά τα μουσικά σύνολα του σχολείου δίνουν συναυλίες συνεισφέροντας στην πολιτιστική και κοινωνική ζωή της Άρτας.
Με τη συμμετοχή σε φεστιβάλ και διαγωνισμούς οι μαθητές του σχολείου έχουν τη δυνατότητα να ταξιδεύουν τη μουσική τους και εκτός των ορίων του νομού.
Το σχολείο υλοποιεί με συνέπεια Ευρωπαϊκά προγράμματα ανταλλαγών (Erasmus), δίνοντας στους μαθητές και στους εκπαιδευτικούς την πολύτιμη εμπειρία της επαφής με άλλα εκπαιδευτικά συστήματα και πολιτισμούς.
Το Μουσικό Σχολείο στεγάζεται στη Φιλοθέη Άρτας και κατά το τρέχον σχολικό έτος (2025-26) φοιτούν σε αυτό 226 μαθητές. Βίντεο από τις δράσεις του Σχολίου είναι διαθέσιμο στο κανάλι του στο YouTube, Μουσικό Σχολείο Αρτας.
Βασιλική Σαραντάρη (καθηγήτρια φλάουτου).

ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΑΡΤΑΣ
Το Λύκειο των Ελληνίδων – Παράρτημα Άρτας, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του δικτύου του κεντρικού “Λυκείου των Ελληνίδων” (το οποίο ιδρύθηκε το 1911 από την Καλλιρρόη Σιγανού-Παρρέν) και δραστηριοποιείται στην πόλη της Άρτας, για τη διατήρηση της Ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ στοχεύει στην ανάδειξη του ρόλου της γυναίκας, την χειραφέτησή της και την ενδυνάμωσή της μέσα στην κοινωνία με δράσεις όπως ¨τμήματα στήριξης της οικογένειας – Γυναίκας και παιδιού”, ενώ προωθεί την κοινωνική προσφορά και την ισότητα, έχοντας ρόλο στην εκπαίδευση και τον πολιτισμό, προασπίζοντας τα δικαιώματα των γυναικών και προάγοντας τη συμμετοχή τους στην κοινωνική ζωή και την παράδοση (χορός, ενδυμασία κ.α.).
Το Λύκειο Ελληνίδων Παράρτημα Άρτας λειτουργεί με σκοπό την προαγωγή του Ελληνικού πολιτισμού, εστιάζοντας στη διατήρηση των τοπικών ηθών και εθίμων, των παραδοσιακών χορών, της μουσικής, καθώς και των παραδοσιακών φορεσιών, ενώ στεχεύει και στην ανάδειξη του ρόλου της γυναίκας, με την έμπρακτη συμμετοχή της στα πολιτιστικά δρώμενα του νομού Αρτας.
Το Λύκειο Ελληνίδων Άρτας είναι ενεργό στα πολιτιστικά δρώμενα της περιοχής, διοργανώνοντας εκδηλώσεις, χορευτικές παραστάσεις και συμμετέχοντας σε τοπικές και εθνικές επετείους.

Η ΕΡΑ ΜΟΝΗ ΚΑΤΩ ΠΑΝΑΓΙΑΣ

Η ιερά και σεβασμία βυζαντινή μονή της Κάτω Παναγιάς βρίσκεται σε απόσταση 2 μόλις χιλιομέτρων στα νοτιοδυτικά της πόλης της Άρτας, στους πρόποδες του λόφου της Περάνθης. Είναι κτισμένη δίπλα στην κοίτη του Αράχθου ποταμού, μέσα σε ένα θαυμάσιο φυσικό περιβάλλον πλημμυρισμένο από πολύχρωμα και ποικίλα άνθη, λεμονιές και πορτοκαλιές.
Ιδρύθηκε το 1250 από τον ηγεμόνα του κράτους της Ηπείρου Μιχαήλ Β΄ Κομνηνοδούκα, σε ένδειξη ειλικρινούς μετάνοιας, όπως συνάγεται από σχετική στην τοιχοποιία του καθολικού επιγραφή, για την αμαρτωλή ζωή και την απρεπή συμπεριφορά του προς τη σύζυγό του Θεοδώρα, την αγία και πολιούχο της Άρτας.
Από την αρχική βυζαντινή μονή διασώζεται μέχρι σήμερα το περικαλλέστατο καθολικό, κτισμένο στον αρχιτεκτονικό τύπο της τρίκλιτης σταυρεπίστεγης βασιλικής με τρουλοκαμάρα, που είναι αφιερωμένο και εορτάζει στο Γενέσιο της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου). Η μονή από την ίδρυσή της λειτούργησε αδιάλειπτα ως ανδρικό μοναστήρι μέχρι τη μετατροπή της, το 1953 έως σήμερα, σε γυναικεία κοινοβιακή μονή.
Κατά την παράδοση στο καθολικό της Μονής χειροτονήθηκε ιερέας (περί το 1520) ο όσιος Δαυίδ ο Γέρων ο εν Ευβοία, στη μονή του οποίου ασκήτευσε ο νέος άγιος της Εκκλησίας μας Ιάκωβος Τσαλίκης. Το 1777 επισκέφτηκε και φιλοξενήθηκε στη μονή ο εθναπόστολος και ιερομάρτυρας άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Η μονή στο διάβα των αιώνων γνώρισε μέρες δόξας αλλά και μέρες θλίψεως και παρακμής. Ποτέ όμως δεν έπαψε να αποτελεί το πνευματικό και εκκλησιαστικό κέντρο, το οποίο με τη συνεχή πνευματική και λειτουργική ζωή απετέλεσε και αποτελεί το πνευματικό καταφύγιο των πιστών, οι οποίοι προσέρχονται με ευλάβεια να προσκυνήσουν την εφέστια εικόνα της προστάτιδας της Μονής της Παναγίας της Γερόντισσας.
Κείμενο: Γιαννούλης Δημήτριος, Επίκουρος Καθηγητής Α.Ε.Α. Βελλάς Ιωαννίνων
Από το φυλλάδιο “Τα Ιερά Προσκυνήματα της Άρτας” του Δήμου Αρταίων, το οποίο συντάχθηκε σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Άρτης.

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΑΡΤΑΣ

Η Περιφερειακή Ενότητα Αρτας συγκροτείται από τους εξής 4 Δήμους: Αρταίων, Νικολάου Σκουφά, Κεντρικών Τζουμέρκων και Γεωργίου Καραϊσκάκη οι οποίοι διαιρούνται σε 16 Δημοτικές Ενότητες, που περιλαμβάνουν 82 Τοπικές Κοινότητες με 284 συστατικούς οικισμούς. Πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας και έδρα του Δήμου Αρταίων είναι η Αρτα, με πληθυσμό 21.798 κατοίκους.

Ο ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ

Ο Δήμος Αρταίων είναι Δήμος της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας στην Περιφέρεια Ηπείρου, ο οποίος συστάθηκε το 2011 από τη συνένωση των Δήμων Αμβρακικού, Αρταίων, Βλαχέρνας, Ξηροβουνίου και Φιλοθέης. Μοναδική πόλη και πρωτεύουσά του είναι η Άρτα, η ιστορία της οποίας ξεκινά από την κλασσική εποχή το 630 π.Χ., με την ίδρυση της Αρχαίας Αμβρακίας και φτάνει έως σήμερα. Η πόλη της Αρτας έχει πληθυσμό 21.798 κατοίκους.
Ο Δήμος Αρταίων έχει έκταση 436.76 τ. χλμ. και πληθυσμό 43.166 κατοίκους. Δήμαρχος του Δήμου Αρταίων είναι ο κ. Χριστόφορος Σιαφάκας.
Ο Δήμος Αρταίων διαιρείται στις εξής 5 Δημοτικές Ενότητες: Αρταίων, Αμβρακικού, Βλαχέρνων, Ξηροβουνίου και Φιλοθέης, που περιλαμβάνουν 1 Δημοτική Κοινότητα και 30 Τοπικές Κοινότητες με 71 συστατικούς οικισμούς. Σε παρένθεση οι συστατικοί οικισμοί της κάθε Κοινότητας:
1. Δημοτική Ενότητα Αρταίων: Περιλαμβάνει την Δημοτική Κοινότητα Αρταίων (Αρτα, Αγία Τριάς, Αγιοι Ανάργυροι, Αγιος Γεώργιος Γλυκορρίζου, Γλυκόρριζο, Ελεούσα, Μαραθοβούνι, Μονή Γεννήσεως Θεοτόκου ή Κάτω Παναγία) και τις Τοπικές Κοινότητες Κεραματών (Κεραμάτες), Κωστακιών (Θανασαίικα, Κωστακιοί, Συγγουνέικα), Λιμίνης (Λιμίνη).
2. Δημοτική Ενότητα Αμβρακικού: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Ανέζης (Ανέζα, Απόμερο, Μύτικας), Βίγλας (Βίγλα), Γαβριάς (Γαβριά), Καλογερικού (Καλογερικό), Κορωνησίας (Κορωνησία), Πολυδρόδου (Παλαιοσκαμνιά, Πολύδροσο), Ράχης (Ράχη), Στρογγυλής (Στρογγυλή), Ψαθοτοπίου (Ψαθοτόπι).
3. Δημοτική Ενότητα Βλαχερνών: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Βλαχέρνας (Βλαχέρνα, Ζαρκαδαίικα), Γραμμενίτσης (Βρυσούλες, Γραμμενίτσα, Σκαμνιά), Γριμπόβου (Γρίμποβο, Χανόπουλο), Κορφοβουνίου (Δάφνη, Κρυώνας, Ελατος, Κορφοβούνι, Ρουμάνια).
4. Δημοτική Ενότητα Ξηροβουνίου: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Αμμότοπου (Αμμότοπος Αμπέλια), Δαφνωτής (Δαφνωτή, Προφήτης Ηλίας), Καμπής (Καμπή), Παντανάσσης (Ανωγειατά, Παντάνασσα, Υδροηλεκτρικός Σταθμός Λούρου), Πιστιανών (Καλλιθέα, Πιστιανά, Πλατάνια), Ροδαυγής (Αμμος, Καθαροβούνι, Περδικάρι, Ροδαυγή, Σουμέσι), Σκούπας (Κάμπος, Κάρδαμος, Παλαιοχώρι, Πλατανάκια, Σκούπα, Τσιαπαλαίικα, Φράξος), Φανερωμένης (Φανερωμένη).
5. Δημοτική Ενότητα Φιλοθέης: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Αγίου Σπυρίδωνος (Αγιος Σπυρίδωνας, Βαθύπεδο, Δοκίμιο), Καλαμιάς (Καλαμιά), Καλοβάτου (Κακόβατος, Καλόβατος), Κιρκιζατών (Κιρκιζάτες, Πλησιοί), Ρόκκας (Ρόκκα), Χαλκιάδων (Χαλκιάδες).

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΤΑΙΩΝ

Η ΑΡΤΑ
Η Άρτα είναι ιστορική πόλη, έδρα του Δήμου Αρταίων και πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου με πληθυσμό 21.798 κατοίκους. Η πόλη ιδρύθηκε από τους Κορίνθιους το 625 π.Χ. ως Αμβρακία. Εκτείνεται εκατέρωθεν του ποταμού Αράχθου όπου και βρίσκεται το φημισμένο πέτρινο Γεφύρι της Άρτας, που είναι γνωστό από το ομώνυμο δημοτικό ποίημα. Η πόλη είναι χτισμένη στη θέση της αρχαίας Αμβρακίας και έχει ιδιαίτερα σημαντική βυζαντινή παράδοση από την εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου (1205-1479).
Αξιοθέατα της Αρτας: Σύγχρονα μνημεία της πόλης αποτελούν από εκκλησιαστικής φύσεως ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Δημητρίου (1957) και ο Ναός του Αγίου Μαξίμου του Γραικού.
Ολα τα αξιοθέατα της Αρτας ανά ιστορική περίοδο, παρατίθενται στην επόμενη ενότητα.

ΜΟΥΣΕΙΑ ΑΡΤΑΣ – ΙΔΡΥΜΑΤΑ
• Αρχαιολογικό Μουσείο Άρτας (Ίδρυση 2010)
• Δημοτική Πινακοθήκη Άρτας «Γ. Μόραλης»
• Λαογραφικό Μουσείο Συλλόγου «Σκουφάς»
• Βιβλιοθήκη «Σκουφάς»
• Λαογραφικό Μουσείο (Οθωμανικό Τελωνείο) – Γέφυρα Άρτας
• Ιστορικό Μουσείο Συλλόγου «Σκουφάς»
• Δημοτική Βιβλιοθήκη Άρτας
• Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας (Ίδρυση 2014)

ΤΑ ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΑΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ
Από την αρχαία Αμβρακία διασώθηκαν δυστυχώς ελάχιστα κτιριακά μνημεία σε σχέση με τον βυζαντινό και μεταβυζαντινό κτιριακό πλούτο της πόλης.
Από τις ανασκαφές στην αρχαία Αμβρακία σημαντικά ευρήματα είναι κυρίως η Δυτική Νεκρόπολη, τα τείχη της πόλης, το μικρό θέατρο και ο Ναός του Πύθιου Απόλλωνα Σωτήρα (διαστάσεων 20,75 Χ 44 μ. – Εκεί βρέθηκε και ενεπίγραφη στήλη με κείμενο συνθήκης καθορισμού ορίων μεταξύ Αμβρακίας και Χαράδρου.). Εξίσου σημαντικό εύρημα είναι η ανασκαφή στην ανατολική πλευρά της Ιεράς Οδού της Αμβρακίας, όπου διασώθηκε μια σημαντικότατη – για το είδος και τον τρόπο γραφής- επιγραφή του 6ου π.Χ..
Τα τμήματα του αρχαίου τείχους που διασώθηκαν μας μαρτυρούν ότι τα τείχη της πόλης ήταν επιβλητικά και επιμελημένης κατασκευής. Στο βορειοανατολικό τμήμα των τειχών επιχτίστηκε κατά τη Βυζαντινή εποχή το κάστρο της πόλης (13ος αιώνας), το οποίο αποτελεί ένα από τα ωραιότερα κάστρα που διασώζονται στον Ελλαδικό χώρο.
Στα μουσεία της Άρτας, των Ιωαννίνων, της Αθήνας, της Ρώμης, του Λονδίνου, υπάρχουν αγάλματα, επιγραφές, κοσμήματα, νομίσματα, αγγεία, ειδώλια και διάφορα άλλα αντικείμενα μεγάλης αξίας προερχόμενα από διάφορες ανασκαφές στην πόλη. Με τα βυζαντινά μνημεία της περιοχής ασχολήθηκαν ιδιαίτερα ο Αναστάσιος Ορλάνδος και ο Παναγιώτης Βοκοτόπουλος.
Σύγχρονα μνημεία της πόλης αποτελούν από εκκλησιαστικής φύσεως ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Δημητρίου (1957) και ο Ναός του Αγίου Μαξίμου του Γραικού.
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
• Ναός του Απόλλωνα
• Μικρό Θέατρο Αμβρακίας – Η κατασκευή του θεάτρου έγινε πάνω σε θεμέλια οικιών της κλασικής και αρχαικής εποχής. Αποτελεί το μικρότερο από τα αρχαία ελληνικά θέατρα που έχουν ανασκαφεί και σήμερα είναι επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος. Στο μνημείο διασώζεται ιδιαίτερα σημαντικό ψηφιδωτό του τετάρτου αιώνα.
• Τείχη Αμβρακίας
• Δυτική Νεκρόπολη Αρχαίας Αμβρακίας
• Δυτική Νεκρόπολη Αρχαίας Αμβρακίας
• Οικισμός Όρραον
• Άμβρακος (Φιδόκαστρο) – Αρχαιολογικός χώρος μη επισκέψιμος

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ
• Κάστρο της Άρτας (13ος αιώνας)
• Ναός Παρηγορίτισσας – Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Ηπείρου αλλά και ολόκληρου του Ελλαδικού χώρου. Πρόκειται για κτίσμα του 13ου αιώνα, αφιερωμένο στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Ο αρχιτεκτονικός τύπος του ναού είναι εξαιρετικά πρωτότυπος συνδυάζοντας τον οκταγωνικό τύπο στο κάτω μέρος και τον σταυροειδή εγγεγραμμένο στο πάνω. Ο τρούλος του ναού διακοσμείται από ψηφιδωτά του 13ου αιώνα. Ιδιαίτερα σημαντικός και εξίσου εντυπωσιακός είναι και ο γλυπτός διάκοσμος του. Στο τέμπλο του ναού διασώζονται εικόνες της Παναγίας της Οδηγήτριας (16ος αιώνας) και του Χριστού ως Μέγας Αρχιερεύς, έργο του 1758, με την υπογραφή του Αρτινού ζωγράφου Αλεξίου.
• Ναός Αγίας Θεοδώρας – Σημαντικές βυζαντινές τοιχογραφίες (νάρθηκας), τέλη 13ου αιώνα. Στο ναό φυλάσσονται τα λείψανα της ομώνυμης Αγίας, όπου και διασώζεται ο τάφος της
• Μονή Κάτω Παναγιάς (13ος αιώνας) – Βυζαντινές τοιχογραφίες στο διακονικό του 13ου αιώνα. Ιδρυτής της μονής αναφέρεται ο Μιχαήλ Β’ Κομνηνός Δούκας. Σήμερα λειτουργεί ως γυναικεία μονή με 12 μοναχές και πανηγυρίζει την ημέρα της Γέννησης της Θεοτόκου.
• Παναγία της Βλαχέρνας (η Παναγία της Βλαχέρνας είναι επιβλητικός βυζαντινός ναός του 10ου-130ου αιώνα), με μεταγενέστερες επεμβάσεις, στο χωριό Βλαχέρνα έξω από την Άρτα.
• Ναός Αγίου Βασιλείου (1300) – Οι τοιχογραφίες του χρονολογούνται στις αρχές του 18ου αιώνα.
• Παναγία του Μπρυώνη (1238) – Αγιάστηκε από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γερμανό Β’ κατά την επίσκεψή του στην περιοχή. Το τέμπλο του ναού, έργο του 19ου αιώνα, διακοσμείται με ζωγραφιστά άνθη και φυτά, έργο του ζωγράφου Αθανασίου από τη Σαμαρίνα (1874).
• Ναός Αγίου Δημητρίου του Κατσούρη
• Ναός Αγίου Νικολάου της Ροδιάς
• Παναγιά Κορωνησίας

ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΜΕΣΟ-ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ
• Εμπορικό Κατάστημα Νικολάου Σκουφά
• Οθωμανικό ρολόι Άρτας (17ος αιώνας) – Το παλαιότερο ρολόι της Ηπείρου και ένα από τα παλαιότερα του Ελλαδικού χώρου. Είναι κατασκευασμένο με πέτρα παρόμοια με εκείνη του κάστρου της πόλης και έχει ύψος 21 μέτρα.
• Τζαμί του Φαϊκ Πασά, Ιμαρέτ (15ος αιώνας) – Αποτελεί το παλαιότερο τέμενος της Ηπείρου. Κατασκε- υάστηκε από τον Φαϊκ πασά μετά την κατάληψη της Άρτας από τους Οθωμανούς το 1449. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Φαϊκ, πέρασε τα τελευταία σαράντα χρόνια της ζωής του στο τζαμί ως Ιμάμης.
• Φεϋζούλ Τζαμί
• Οικία Ζορμπά
• Οικία Παπακώστα
• Παλαιό Δημαρχείο Άρτας
• Μεταμόρφωση του Σωτήρος (Άρτα) (17ος αιώνας) – Οι σημαντικές τοιχογραφίες του ναού χρονολογούνται το 1625, σύμφωνα με σχετική επιγραφή.
• Αγία Σοφία (1812) – Οι τοιχογραφίες του ναού είναι έργο του 19ου αιώνα και περιβάλλονται από ανάγλυφα γύψινα διακοσμητικά πλαίσια. Το τέμπλο του ναού (19ος αιώνας), αποτελεί ένα θαυμάσιο δείγμα ξυλογλυπτικής τέχνης.
• Παλαιός Μητροπολιτικός Ναός (Εισοδίων της Θεοτόκου και Αγίου Μερκουρίου) – Κτίστηκε στη θέση παλαιότερης βυζαντινής μόνης, της λεγομένης Παναγίας Περιβλέπτου. Για το σημερινό ναό δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κατασκευάστηκε. Στους τείχους του ναού αναγνωρίζονται δύο τουλάχιστον επισκευαστικές φάσεις των αρχών του 19ου αιώνα και του 1900. Στο τέμπλο του ναού διασώζεται σημαντικό ξυλόγλυπτο βημόθυρο, ζωγραφισμένο από τον Γεώργιο Νομικό το 1697.
• Άγιος Γεώργιος Γλυκόρριζου (1777) – Κοσμείται με αγιογραφίες του 18ου αιώνα, οι οποίες σώζονται σε καλή κατάσταση.
• Αγία Παρασκευή, περιοχή του Κάστρου (1771) – Ξυλόστεγη μικρή βασιλική.
• Άγιος Μάρκος (1770)
• Άγιος Γεώργιος του Μπατζή (1717)
• Το Γεφύρι της Άρτας (17ος αιώνας)

Φωτογραφία: O επιβλητικός βυζαντινός ναός “η Παναγία της Βλαχέρνας του 10ου-13ου αιώνα”. Βρίσκεται στο χωριό Βλαχέρνα λίγο εξω από την Αρτα.

ΜΟΥΣΕΙΑ ΑΡΤΑΣ – ΙΔΡΥΜΑΤΑ

• Αρχαιολογικό Μουσείο Άρτας (Ίδρυση 2010)
• Δημοτική Πινακοθήκη Άρτας «Γ. Μόραλης»
• Λαογραφικό Μουσείο Συλλόγου «Σκουφάς»
• Βιβλιοθήκη «Σκουφάς»
• Λαογραφικό Μουσείο (Οθωμανικό Τελωνείο) – Γέφυρα Άρτας
• Ιστορικό Μουσείο Συλλόγου «Σκουφάς»
• Δημοτική Βιβλιοθήκη Άρτας
• Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας (Ίδρυση 2014)

Φωτογραφία: Αρχαιολογικό Μουσείο Αρτας

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΠΑΡΗΓΟΡΗΤΙΣΣΑΣ
Ο Ιερός Ναός της Παναγίας Παρηγορήτισσας είναι βυζαντινός ναός, ο οποίος βρίσκεται στη δυτική πλαγιά του λόφου Περάνθης στην Αρτα. Θεμελιώθηκε το 1285 από τον Νικηφόρο Α’ Κομνηνό Δούκα και τη γυναίκα του Άννα Παλαιολογίνα Κατακουζηνή. Σήμερα σώζονται ο ναός, η Τράπεζα και δεκαέξι κελιά. Ο σημερινός ναός είναι αξιοπρόσεκτος για την αρχιτεκτονική του, τη διακοσμησή του αλλά και τις τεράστιες διαστάσεις του. Ο ναός εμφανίζει μήκος δυτικής πλευράς 22,10μ., μήκος πλάγιων πλευρών 20,27μ, ύψος 20,28μ, εξωτερική διάμετρος κεντρικού τρούλλου 7,58μ. και ύψος τρούλλου 3,50μ.. Φωτογραφία από Αρχαιολογικό Μουσείο Αρτας.

ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

Το θρυλικό πέτρινο γεφύρι της Αρτας (στην λαϊκή παράδοση γιοφύρι της Άρτας) είναι λιθόκτιστη γέφυρα του ποταμού Αράχθου, του 17ου αιώνα, στην πόλη της Άρτας, και έγινε πασίγνωστη από το ομώνυμο θρυλικό δημοτικό τραγούδι που αναφέρεται στην «εξ ανθρωποθυσίας» θεμελίωσή του. Ο ίδιος όρος αποτελεί επίσης σύγχρονη μεταφορική έκφραση, όταν αναφέρονται έργα, τα οποία αργούν να ολοκληρωθούν όπως και στον θρύλο του τραγουδιού («Ολημερίς το χτίζανε, το βράδυ εγκρεμιζόταν»).
Το πέτρινο γεφύρι της Άρτας είναι το πιο ξακουστό στην Ελλάδα και αυτό βέβαια το οφείλει στον θρύλο για τη θυσία της γυναίκας του πρωτομάστορα.
Η αρχική κατασκευή του γεφυριού τοποθετείται στα χρόνια της κλασικής Αμβρακίας επί βασιλέως Πύρρου Α’. Αυτό είναι φυσικό, δεδομένου ότι σε αυτά τα μέρη αναπτύχθηκε αξιόλογος πολιτισμός από τα προχριστιανικά ακόμη χρόνια. Συνεπώς, οι αρχαίοι Αμβρακιώτες είχαν ανάγκη να κατασκευάσουν στο σημείο αυτό κάποιο πέρασμα, γεφύρι, έργο που ασφαλώς θα βελτιωθεί στα Ελληνιστικά χρόνια, όταν ο βασιλιάς Πύρρος Α’ έκανε την Αμβρακία πρωτεύουσα του κράτους του, κι ακόμη αργότερα – στα Ρωμαϊκά χρόνια – με την άνθηση της διπλανής Νικόπολης και την αύξηση της εμπορικής κίνησης.
Τη σημερινή του μορφή, το Γεφύρι της Άρτας απέκτησε τα έτη 1602-1606 μ.Χ.. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η χρηματοδότηση της κατασκευής του Γεφυριού της Άρτας έγινε από έναν Αρτινό παντοπώλη, τον Ιωάννη Θιακογιάννη ή Γυφτοφάγο, ο οποίος προφανώς είχε εμπορικές δραστηριότητες και είχε ενδιαφέρον για τη διάβαση του Αράχθου ποταμού από τα μουλάρια με τα φορτία του.

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΠΟΙΗΜΑ “ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΤΟ ΓΙΟΦΥΡΙ”

Σαράντα πέντε μάστοροι κι εξήντα μαθητάδες
γιοφύρι εθεμέλιωναν στης Άρτας το ποτάμι.
Ολημερίς το χτίζανε, το βράδυ εγκρεμιζόταν.
Μοιριολογούν οι μάστοροι και κλαιν οι μαθητάδες:
“Αλοίμονο στούς κόπους μας, κρίμα στις δούλεψές μας,
ολημερίς να χτίζουμε το βράδυ να γκρεμιέται.”

Πουλάκι εδιάβη κι έκατσε αντίκρυ στό ποτάμι,
δεν εκελάηδε σαν πουλί, μηδέ σαν χηλιδόνι,
παρά εκελάηδε κι έλεγε ανθρωπινή λαλίτσα:
“Αν δε στοιχειώσετε άνθρωπο, γιοφύρι δε στεριώνει,
και μη στοιχειώσετε ορφανό, μη ξένο, μη διαβάτη,
παρά του πρωτομάστορα την όμορφη γυναίκα,
που έρχεται αργά τ’ αποταχύ και πάρωρα το γιόμα.”

Τ’ άκουσ’ ο πρωτομάστορας και του θανάτου πέφτει
Πιάνει, μηνάει της λυγερής με το πουλί τ’ αηδόνι:
Αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί, αργά να πάει το γιόμα,
αργά να πάει και να διαβεί της Άρτας το γιοφύρι.
Και το πουλι παράκουσε κι αλλιώς επήγε κι είπε:
“Γοργά ντύσου, γοργά άλλαξε, γοργά να πας το γιόμα,
γοργά να πας και να διαβείς της Άρτας το γιοφύρι.

Να τηνε κι εξαναφανεν από την άσπρην στράτα.
Την είδ’ ο πρωτομάστορας, ραγίζεται η καρδιά του.
Από μακριά τους χαιρετά κι από κοντά τους λέει:
“Γειά σας, χαρά σας, μάστοροι και σεις οι μαθητάδες,
μα τι έχει ο πρωτομάστορας και είναι βαργιομισμένος;
“Το δαχτυλίδι το ‘πεσε στην πρώτη την καμάρα,
και ποιος να μπει, και ποιος να βγει, το δαχτυλίδι νά ‘βρει;”
“Μάστορα, μην πικραίνεσαι κι εγώ να πά σ’ το φέρω,
εγώ να μπω, κι εγώ να βγω, το δαχτυλίδι νά ‘βρω.”
Μηδέ καλά εκατέβηκε, μηδέ στη μέση επήγε,
“Τράβα, καλέ μ’ τον άλυσο, τράβα την αλυσίδα
τι όλον τον κόσμο ανάγειρα και τίποτες δεν ήβρα.”

Ένας πηχάει με το μυστρί κι άλλος με τον ασβέστη,
παίρνει κι ο πρωτομάστορας και ρίχνει μέγα λίθο.
“Αλίμονο στη μοίρα μας, κρίμα στο ριζικό μας!
Τρεις αδελφάδες ήμαστε, κι οι τρεις κακογραμμένες,
η μια ‘χτισε τον Δούναβη, κι η άλλη τον Αφράτη
κι εγώ η πλιό στερνότερη της Άρτας το γιοφύρι.
Ως τρέμει το καρυόφυλλο, να τρέμει το γιοφύρι,
κι ως πέφτουν τα δεντρόφυλλα, να πέφτουν οι διαβάτες.”

“Κόρη, τον λόγον άλλαξε κι άλλη κατάρα δώσε,
πο ‘χεις μονάκριβο αδελφό, μη λάχει και περάσει.”
Κι αυτή το λόγον άλλαζε κι άλλη κατάρα δίνει:
“Αν τρέμουν τ’ άγρια βουνά, να τρέμει το γιοφύρι,
κι αν πέφτουν τ’ άγρια πουλιά, να πέφτουν οι διαβάτες,
τί έχω αδελφό στην ξενιτιά, μη λάχει και περάσει.

ΑΞΙΟΠΡΟΣΕΚΤΑ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ

Ο συγκινησιακός φόρτος του ποιήματος με τα ανάμικτα συναισθήματα της υποταγής αλλά και της ελπίδας της ανεξαρτησίας όχι μόνο είχε ξεπεράσει τον Ελλαδικό χώρο αλλά ακριβώς μέσα από τα μεγάλα «έργα» της εποχής πέρναγε και ως μήνυμα. Έτσι παραλλαγές του πέρασαν και σε άλλους βαλκανικούς λαούς, ακόμη και σε ποντιακή διάλεκτο (Τη τρίχας το γεφύρ) σε ανάλογες παραδόσεις. Την Ελληνικότητα όμως του ποιήματος απέδειξε ο Κάρολος Ντίντεριχ (ή Ντίντρηχ) από τα στοιχεία που παρέχει αυτό το ίδιο το ποίημα.
Αξιοπρόσεκτα ακόμη λαογραφικά σημεία στο δημοτικό αυτό τραγούδι είναι η αξία του δακτυλιδιού, της βέρας, ως πετυχημένο εύρημα του ποιητή που, εκτός από τα στέφανα του γάμου, δίπλα στα εικονίσματα, κανένα άλλο σύμβολο δεν θα μπορούσε να σημειώσει μεγαλύτερη επιρροή στη τότε εποχή. Επίσης το στοιχείο της πιστής συζυγικής αγάπης, αλλά και η σημασία του ξενιτεμένου και μονάκριβου αδελφού, που αποτελεί πανηγυρική επανάληψη της βεβαίωσης του Ευριπίδη “Στύλοι δε οίκων παίδες άρσενες” ή όπως η αρχαία Αντιγόνη ομολογεί «Άνδρα μπορεί να πάρω οποιονδήποτε, όμως αδελφό δεν μπορώ να ξανάβρω».

ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΧΡΗΣΗ / ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ
Στην καθομιλουμένη η φράση «Το γιοφύρι της Άρτας» χρησιμοποιείται για έργα, τα οποία αργούν πολύ να τελειώσουν
Παραδείγματα:
– Σε σύγχρονο «γιοφύρι της Άρτας» εξελίσσεται το σχέδιο.
– Σαν της Άρτας το γιοφύρι…
– Ούτε της… Άρτας το γιοφύρι να ήταν!
– …κάτι σαν γιοφύρι της Άρτας, αν συλλογιστούμε πόσες φορές σχεδιάστηκε, κτίστηκε, γκρεμίστηκε, ξανασχεδιάστηκε…

Στη φωτογραφία το Λαογραφικό Μουσείο για το Γεφύρι της Αρτας.

ΟΙ ΚΩΣΤΑΚΙΟΙ ΑΡΤΑΣ
Οι Κωστακιοί είναι μία κωμόπολη της Δημοτικής Ενότητας Αρταίων του Δήμου Αρταίων της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό με 2.036 κατοίκους.
Βρίσκεται στον κάμπο της Άρτας και απέχει από την πόλη περίπου 3 χιλιόμετρα.
Σύμφωνα με το Σχέδιο Καλλικράτης Οι Κωστακιοί μαζί με τους οικισμούς Συγγουνέικα και Θανασαίικα, αποτελούν την τοπική κοινότητα Κωστακιών με συνολικό πληθυσμό 2.133 κατοίκους.
Στη φωτογραφία ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου στους Κωστακιούς.

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ

Η ΑΝΕΖΑ
Η Ανέζα είναι χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Αμβρακικού του Δήμου Αρταίων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 946 κατοίκους.
Γεωγραφία: Το χωριό είναι χτισμένο στην πεδιάδα της Αρτας και απέχει από την πόλη της Αρτας περίπου 12 χιλιόμετρα.
Ιστορία: Η σημερινή Ανέζα προέρχεται από τη συνένωση δύο χωριών, της Γενίτσαρης (Ψαράδες) και της Ανέζας. Δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για την ίδρυση του οικισμού, αφού οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες αρχίζουν το 1696 από τις οποίες προκύπτει ότι η Ανέζα υπήρξε μεγάλο χωριό, με ηγετική δράση στην περιοχή. Η πρώτη πηγή που μας γνωστοποιεί την ύπαρξη του χωριού, είναι τα αρχεία της Βενετίας, στα οποία μας γίνεται γνωστό ότι το έτος 1696, η Ανέζα μαζί με το Μύτικα, τη Γενίτσαρη και το Μαρατιού, πλήρωναν 43 ρεάλια το χρόνο (ρεάλι=ισπανικό χρυσό νόμισμα) με αντάλλαγμα, την προστασία από τις ληστρικές επιδρομές των πειρατών.
Στη φωτογραφία το παλαιό αλληλοδιδακτικό σχολείο στην Ανέζα Άρτας, δίπλα στο ναό του Αγίου Νικολάου, στο οποίο, τον 19ο αιώνα, δίδασκε ένας δάσκαλος και φοιτούσαν περίπου 180 μαθητές από τη Γαβριά, το Μύτικα, την Ανέζα, το Απόμερο και το Καλογερικό.

Ο ΑΓΙΟΣ ΒΛΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΨΑΘΟΤΟΠΙ ΑΡΤΑΣ
Η εκκλησία του Αγίου Βλασίου στο Ψαθοτόπι της Δημοτικής Εντότητας Αμβρακικού του Δήμου Αρταίων, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΒΛΑΧΕΡΝΩΝ

Η ΒΛΑΧΕΡΝΑ ΑΡΤΑΣ
Η Βλαχέρνα είναι χωριό της Αρτας και αποτελεί Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Βλαχέρνας του Δήμου Αρταίων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα, με πληθυσμό 365 κατοίκους.
Γεωγραφία: Βρίσκεται σε απόσταση περίπου 1 χιλιομέτρου βορειοανατολικά της πόλης της Άρτας, στην απέναντι (δυτική) όχθη του ποταμού Αράχθου. Ο οικισμός είναι πολύ κοντά στη Γραμμενίτσα.
Η Τοπική Κοινότητα Βλαχέρνας: Η Βλαχέρνα μαζί με τον οικισμό Ζαρκαδαίικα συγκροτούν την Τοπική Κοινότητα Βλαχέρνας με συνολικό πληθυσμό 386 κατοίκους.
Διοικητικές μεταβολές: Ο οικισμός προσαρτήθηκε το 1919 στη Γραμμενίτσα ενώ το 1922 αποσπάσθηκε και ορίστηκε έδρα της Κοινότητας Βλαχέρνας. Το 1997 ο οικισμός εντάχθηκε στο Δήμο Βλαχέρνας και το 2010 σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης, στο Δήμο Αρταίων.

Η ΓΡΑΜΜΕΝΙΤΣΑ ΑΡΤΑΣ
Η Γραμμενίτσα είναι χωριό της Αρτας και αποτελεί Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Βλαχέρνας του Δήμου Αρταίων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα, με πληθυσμό 1.206 κατοίκους.
Η Τοπική Κοινότητα Γραμμενίτσας: Η Γραμμενίτσα, μαζί με τους οικισμούς Βρυσούλες και Σκαμνιά συγκροτούν την Τοπική Κοινότητα Γραμμενίτσας, με τον συνολικό της πληθυσμό της Κοινότητας να ανέρχεται σε 1.300 κατοίκους.
Γεωγραφία: Το χωριό βρίσκεται κοντά στον ποταμό Άραχθο και απέχει από την πόλη της Αρτας περίπου 5 χιλιόμετρα.
Ιστορία: Ο Παναγιώτης Αραβαντινός στο έργο του «Χρονογραφία της Ηπείρου» μας ενημερώνει ότι, με βάση τον κατάλογο της απογραφής του 1845, η Γραμμενίτσα, από πλευράς ιδιοκτησίας, ανήκε στην κατηγορία «ιδιόκτητο» και κατοικούσαν σε αυτό 18 χριστιανικές οικογένειες.
Αναφορά στο χωριό κάνει και ο Ιφικράτης Κοκκίδης στο έργο του «Οδοιπορικά Ηπείρου και Θεσσαλίας» που εξέδωσε το Ελληνικό Υπουργείο Στρατιωτικών (Αθήνα 1880) και μας δίνει την πληροφορία ότι στη Γραμμενίτσα κατοικούσαν περίπου 300 άνθρωποι. Ο Ι. Κοκκίδης μας ενημερώνει ότι η επαρχία Άρτας χωριζόταν σε 2 περιοχές: την περιοχή Άρτας και την περιοχή Πρεβέζης. Η περιοχή της Άρτας χωριζόταν με τη σειρά της σε 7 τμήματα: τμήμα Ποταμιάς, τμήμα Βρύσεως, τμήμα Ραδοβυζίου, τμήμα Τζουμέρκων, τμήμα Κάμπου, τμήμα Καρβασαρά και τμήμα Λάκκας. Η Γραμμενίτσα αποτελούσε μέρος του τμήματος Τζουμέρκων.
Ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897: Κατά τη διάρκεια του ατυχή Ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897, η περιοχή γύρω από το χωριό απελευθερώθηκε προσωρινά. Όπως αναφέρεται στην «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», ο Ελληνικός στρατός μέχρι το βράδυ της 23ης Απριλίου 1897 είχε ελευθερώσει τα χωριά Κεραμάτες, Γαβριά, Ψαθοτόπι, Μύτικας, Ανέζα, Καλογερικό, Βίγλα, Ράχη, Καλόβατος, Πλησιοί, Κιρκιζάτες, Στρογγυλή, Ζαβάκα, Καλομόδια, Αγία Παρασκευή Αρτας, Κωστακιοί, Ακροποταμιά, Νεοχώρι Ανθότοπος, Χαλκιάδες, Ρόκκα, Άγιος Σπυρίδωνας, Ελευθεροχώρι, Καμπή και την πόλη της Φιλιππιάδας. Τελικά με την μεσολάβηση των Ευρωπαϊκών δυνάμεων και της Ρωσίας, στις 20 Σεπτεμβρίου του 1897, οι εχθροπραξίες σταμάτησαν και υπογράφηκε ειρήνη.
Η απελευθέρωση της Γραμμενίτσας έλαβε χώρα το διάστημα ανάμεσα στις 6 και 9 Οκτωβρίου 1912, όπου τα πρώτα Ελληνικά τάγματα, πέρασαν τη γέφυρα της Άρτας και στις 2 το μεσημέρι απώθησαν τους Τούρκους και εδραιώθηκαν στους Κωστακιούς και την περιοχή Μαρατιού. Τις επόμενες 2 ημέρες, ο Ελληνικός στρατός κατέλαβε και οχύρωσε τα γύρω χωριά Πλησιούς, Ρόκκα και Χαλκιάδες.
Το 1910, η Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης δημοσιοποιεί τα στοιχεία της απογραφής που πραγματοποίησε το ίδιο έτος σε όλη την εκκλησιαστική περιφέρεια και μας πληροφορεί ότι η Γραμμενίτσα υπαγόταν στο τμήμα Λούρου και στο χωριό κατοικούσαν 444 άτομα.
Διοικητικές μεταβολές: Το 1919 αναγνωρίστηκε η Τοπική Κοινότητα Γραμμενίτσας και ενώθηκαν σε αυτή το Γρίμποβο και η Βλαχέρνα, ενώ το 1920 εντάχθηκε και το Χανόπουλο. Το 1928 η Κοινότητα αποσπάται από το Τμήμα Υποδιοικήσεως Φιλιππιάδος του νομού Άρτας και εντάχθηκε στην επαρχία Άρτας και Τζουμέρκων του νομού Άρτας. Το 1971 εντάχθηκαν στη Γραμμενίτσα οι οικισμοί Σκαμνιά και Βρυσούλες. Το 1997 η Κοινότητα καταργήθηκε και σύμφωνα με το Σχέδιο Καποδίστριας η Γραμμενίτσα αποτέλεσε δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Βλαχέρνας και το έτος 2010, σύμφωνα μ,ε το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα Καλλικράτης, εντάχθηκε στο Δήμο Αρταίων.
Φωτογραφία: Ο Ιερός ναός του Αγίου Δημητρίου στη Γραμμενίτσα Αρτας. Arta of Epirus.

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΞΗΡΟΒΟΥΝΙΟΥ

Η ΚΑΜΠΗ
Η Καμπή είναι χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ξηροβουνίου του Δήμου Αρταίων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 921 κατοίκους.
Είναι χτισμένη δίπλα στον ποταμό Λούρο και απέχει από την Άρτα περίπου 11 χιλιόμετρα, ενώ η απόστασή της από τη Φιλιππιάδα είναι περίπου 2 χιλιόμετρα.

ΤΑ ΠΙΣΤΙΑΝΑ ΑΡΤΑΣ
Τα Πιστιανά είναι ένας μικρός οικισμός της Δημοτικής Ενότητας Ξηροβουνίου του Δήμου Αρταίων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 40 κατοίκους.
Γεωγραφία: Βρίσκεται στα ορεινά της Άρτας, σε υψόμετρο 595 μέτρων και απέχει από την πόλη της Αρτας περίπου 22 χιλιόμετρα.
Η Τοπική Κοινότητα Παστιανών: Τα Πιστιανά μαζί με τους οικισμούς Καλλιθέα και Πλατάνια Πλατάνια, αποτελούν την Τοπική Κοινότητα Πιστιανών που ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Ξηροβουνίου του Δήμου Αρτίων, με συνολικό πληθυσμό 259 κατοίκους.
Ιστορία (Β΄Παγκόσμιος πόλεμος): Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου όπου έχασαν τη ζωή τους χιλιάδες Έλληνες στρατιώτες μεταξύ αυτών υπήρξαν και τρεις κάτοικοι των Πιστιανών. Ο Βόλβας Αναστάσιος του Κωνσταντίνου, ο οποίος γεννήθηκε το 1911, υπήρξε δεκανέας και πέθανε στα Πιστιανά, στις 27 Ιανουαρίου 1941, ο Κράψης Κωνσταντίνος του Γεωργίου, ο οποίος γεννήθηκε το 1918, υπήρξε στρατιώτης στο 40ο Σύνταγμα Ευζώνων και σκοτώθηκε στην Καστανιανή Πωγωνίου, στις 22 Νοεμβρίου 1940 καθώς και ο Σφήκας Ηλίας του Φωτίου, ο οποίος γεννήθηκε το 1917, υπήρξε στρατιώτης στο 8ο Σύνταγμα Πυροβολικού και σκοτώθηκε στην περιοχή Πωγωνίου, στις 19 Δεκεμβρίου του 1940.
Διοικητικές μεταβολές: Ο οικισμός αναγνωρίστηκε το 1919 ως Πιστιανά Νέας Ελλάδας και το 1928 αποσπάσθηκε από το Τμήμα Υποδιοικήσεως Φιλιππιάδος και εντάχθηκε στην επαρχία Άρτης και Τζουμέρκων του νομού Άρτας. Το 1962 ο οικισμός μετονομάσθηκε σε Πιστιανά. Το 1997 τα Πιστιανά εντάχθηκαν στο Δήμο Ξηροβουνίου και το 2010 σύμφωνα με το μεταρρυθμιστικό Πρόγραμμα Καλλικράτης, στο Δήμο Αρταίων.
Εκκλησίες: Ο ενοριακός ναός των Πιστιανών είναι αφιερωμένος στο Γενέσιο της Θεοτόκου και εορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για μεγάλων διαστάσεων βασιλική, κτίσμα του όψιμου 19ου αιώνα. Το 1997 με υπουργική απόφαση ο ναός χαρακτηρίστηκε ως μνημείο το οποίο χρειάζεται ειδικής κρατικής προστασίας.
Προσωπικότητες: Ο Ηπειρώτης ευεργέτης Νικόλαος Πριόβολος που γεννήθηκε στα Πιστιανά το έτος 1780 και απεβίωσε στην Τεργέστη το έτος 1848.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΞΑΝΑ, ΠΙΣΤΙΑΝΑ ΑΡΤΑΣ
Στην παρακάτω εικόνα εντυπωσιακό στιγμιότυπο από την εκδήλωση για την παρουσίαση της ιστορίας και της πολιτιστικής παράδοσης του χωριού Πιστιανά, μέσα από την εκπομπή της ΕΡΤ3 “Κυριακή στο χωριό ξανά”, Πιστιανά και Ροδαυγή Αρτας (2025).

Η ΡΟΔΑΥΓΗ ΑΡΤΑΣ
Η Ροδαυγή είναι ορεινό γραφικό χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ξηροβουνίου του Δήμου Αρταίων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με μόνιμο πληθυσμό 311 κατοίκους.
Γεωγραφία: Ο οικισμός βρίσκεται σε υψόμετρο 700 μέτρων και απέχει από την πόλη της Αρτας περίπου 24 χιλιόμετρα. Η παλαιά ονομασία του χωριού ήταν Νησίστα.
Η Κοινότητα Ροδαυγής: Στην Τοπική Κοινότητα Ροδαυγής εκτός από τη Ροδαυγή υπάγονται και οι οικισμοί Αμμος, Καθαροβούνι (ακατοίκητος), Περδικάρι και Σουμέσι, με τον συνολικό πληθυσμό της Κοινότητας να ανέρχεται σε 417 κατοίκους.
Αξιοθέατα: Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής χτισμένη το 1804 αποτελεί διατηρητέο μνημείο. Όσον αφορά τα πολιτιστικά στοιχεία το χωριό ανήκει στην περιοχή των Τζουμερκών και είναι ένα από τα 47 Τζουμερκοχώρια.
Πολιτισμός: Ο χορός Καγκελάρι χορεύεται στο χωριό και την ευρύτερη περιοχή στις 26 Ιουλίου, εορτή της Αγίας Παρασκευής, καθώς και την Τρίτη του Πάσχα. Ο χορός χρονολογείται από τον 16ο αιώνα και αποσκοπούσε στην συνεννόηση των Ελλήνων, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από τους Τούρκους. Χορεύεται σε όλη την περιοχή των Τζουμερκών.

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΑΝΟΥ ΣΤΑ ΠΙΣΤΙΑΝΑ ΑΡΤΑΣ
Με μεγάλη συμμετοχή πραγματοποιήθηκε την 25 Οκτωβρίου 2025 η πεζοπορική διαδρομή «Δρόμος του Κάστανου» στα Πιστιανά Άρτας, που διοργάνωσε τοΤοπικό Συμβούλιο της Κοινότητας, με τον καιρό να είναι απόλυτος σύμμαχος.
Οικογένειες με μικρά παιδιά, νέοι και μεγαλύτεροι σε ηλικία -λάτρεις της φύσης-, που προσήλθαν απ’ όλη την Ήπειρο, περπάτησαν ανάμεσα στις καλλιέργειες καστανιάς των Πιστιανών και μαγευτήκαν από τη θέα στα φιόρδ της λίμνης Αράχθου/Πουρναρίου, τον Αμβρακικό κόλπο, τα Ακαρνανικά όρη, το Ξηροβούνι, τα Τζουμέρκα, τον Λάκμο, την Χελώνα και τα Άγραφα. Στο πλευρό τους, οι ντόπιοι, που έδιναν πληροφορίες για το προϊόν, την ιστορία του χωριού, αλλά και για τα αρωματικά φυτά και βότανα που ευδοκιμούν κατά μήκος της διαδρομής.
Οι περιπατητές ξεναγήθηκαν από τον πατέρα Γεώργιο- ιερομόναχο/εφημέριο της ενορίας του χωριού, στους μεταβυζαντινούς ναούς του Αγίου Γεωργίου και της Αγίας Παρασκευής Πιστιανών, κτίσματα του 17ου αιώνα με αξιόλογες τοιχογραφίες. Όπως τόνισε τόσο ο Ιερέας Γεώργιος, όσο και η πρόεδρος της Κοινότητας κ. Σοφία Αναγνωστάκη, οι μεταβυζαντινοί ναοί με προτεραιότητα των Ιερών Ναών Παναγίας και Αγ. Γεωργίου, χρήζουν την άμεση προστασία της πολιτείας για την αποκατάσταση των «πληγών», που τους άφησε ο χρόνος.  
Στην δράση συμμετείχαν οι αντιδήμαρχοι του Δήμου Αρταίων, Κυκλικής Οικονομίας, Περιβάλλοντος, Διαχείρισης Απορριμμάτων και Δημοτικής Αστυνομίας κ. Λάμπρος Καραντζάς και Καθημερινότητας και Πολιτικής Προστασίας κ. Αγγέλα Τσώλα, καθώς και ο Δημοτικός Σύμβουλος κ. Λάμπρος Κοσμάς,
ΠΗΓΗ: EPIRUSGATE

ΠΙΣΤΙΑΝΑ ΑΡΤΑΣ, ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΧΘΕΣ

ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΙΣΤΙΑΝΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΡΤΑΙΩΝ
Οι τρεις δάσκαλοι που υπηρέτησαν στα σχολεία των Πιστιανών τη δεκαετία του 1960.
Πρώτος από δεξιά ο Γεώργιος Καρράς, δεύτερος ο Αθανάσιος Βούλγαρης και όρθιος πίσω τους ο Μπάμπης Ανυφαντής.
Η φωτογραφία προέρχεται από κοινή εκδρομική συνάντηση την άνοιξη του 1971 με το Γυμνάσιο Ροδαυγής, στην οποία απεικονίζονται και οι καθηγητές του Γυμνασίου της εποχής.
Τέτοιες συναντήσεις αποτελούσαν από τις ελάχιστες μορφές ψυχαγωγίας στα χωριά εκείνα τα χρόνια….(Α. Καρρά). Πηγή: Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου.

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΟΙ ΧΑΛΚΙΑΔΕΣ
Οι Χαλκιάδες είναι χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Φιλοθέης του Δήμου Αρταίων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 1.330 κατοίκους.
Γεωγραφία: Το χωριό είναι χτισμένο στον κάμπο της Αρτας και απέχει από την Άρτα περίπου 4 χιλιόμετρα. Συνορεύει με τα χώρια Καλαμιά, Κιρκιζάτες και Ρόκκα και συνδέεται οδικώς με την Άρτα μέσω της Εθνικής οδού Άντιρρίου – Ιωαννίνων. Το χωριό εξυπηρετεί η γραμμή Κομπότι-Φιλοθέη, του Αστικού ΚΤΕΛ Άρτας.
Ιστορία: Η πρώτη πηγή που μας ενημερώνει για την ύπαρξη του χωριού είναι τα αρχεία της Βενετίας στα οποία μας γίνεται γνωστό ότι το έτος 1697, οι Χαλκιάδες μαζί με πολλά άλλα χωριά της Άρτας, κατέβαλαν ειδικό φόρο στην Βενετική διοίκηση με αντάλλαγμα την προστασία τους από τις επιδρομές των πειρατών. Η οριστική απελευθέρωση του χωριού έλαβε χώρα το διάστημα ανάμεσα στις 6 και 9 Οκτωβρίου 1912, όπου τα πρώτα Ελληνικά τάγματα, πέρασαν τη γέφυρα της Άρτας και στις 2 το μεσημέρι απώθησαν τους Τούρκους και εδραιώθηκαν στους Κωστακιούς και την περιοχή Μαρατιού. Τις επόμενες δύο ημέρες, ο Ελληνικός στρατός κατέλαβε και οχύρωσε το χωριό Πλησιούς, μαζί με τα χωριά Ρόκκα και τις Χαλκιάδες.
Το 1910, η Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης δημοσιοποιεί τα στοιχεία της απογραφής που πραγματοποίησε το ίδιο έτος σε όλη την εκκλησιαστική Περιφέρεια και μας πληροφορεί ότι οι Χαλκιάδες υπάγονταν στο τμήμα Λούρου και στο χωριό κατοικούσαν 427 άτομα.
Αθλητισμός: Η ποδοσφαιρική ομάδα του χωριού είναι ο Αθλητικός Όμιλος Φιλοθέης.

Ο ΔΗΜΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΚΟΥΦΑ

Ο Δήμος Νικολάου Σκουφά είναι ένας ιστορικός Δήμος, καθώς φέρει το όνομα του Εθνεγέρτη και Ιδρυτή της Φιλικής Εταιρείας Νικολάου Σκουφά, ο οποίος γεννήθηκε στο Κομπότι της Αρτας και αφιέρωσε τη ζωή του στην ιδέα της Επανάστασης του Γένους.
Ο Δήμος Νικολάου Σκουφά έχει έκταση 225.9 τ. χλμ. και πληθυσμό 12.893 κατοίκους. Εδρα του Δήμου είναι τα Πέτα με πληθυσμό 1.143 κατοίκους και ιστορική έδρα το Κομμένο. Δήμαρχος του Δήμου Νικολάου Σκουφά, είναι ο κ. Κώστας Παπασιώζος.
Ο Δήμος Νικολάου Σκουφά διαιρείται στις εξής 4 Δημοτικές Ενότητες: Πέτα, Αράχθου, Κομμένου και Κομποτίου, που περιλαμβάνουν 1 Δημοτική Κοινότητα και 12 Τοπικές Κοινότητες με 30 συστατικούς οικισμούς. Σε παρένθεση οι συστατικοί οικισμοί της κάθε Κοινότητας:
1. Δημοτική Ενότητα Πέτα: Περιλαμβάνει την Δημοτική Κοινότητα Πέτα (Αγιος Δημήτριος, Αμφιθέα, Ανω Αγιοι Ανάργυροι, Κλειστόν, Νεοχωράκι, Πέτα, Πουρνάρι), και τις Τοπικές Κοινότητες Μαρκινιάδας (Διασέλλα, Ζυγός, Μαρκινιάδα, Μέγκλα, Μελάτες), Μεγάρχης (Μεγάρχη).
2. Δημοτική Ενότητα Αραχθου: Περιλαβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Νεοχωρίου (Νεοχώρι), Αγίας Παρασκευής (Αγία Παρασκευή, Ανθότοπος, Καλομόδια), Ακροποταμιάς (Ακροποταμιά), Λουτροτόπου (Λουτρότοπος, Νέος Συνοικισμός Λουτροτόπου), Παχυκαλάμου (Παχυκάλαμος), Περάνθης (Περάνθη), Συκεών (Συκέες).
3. Δημοτική Ενότητα Κομμένου: Περιλαμβάνει την Τοπική Κοινότητα Κομμένου (Κομμένον, Νέος Συνοικισμός).
4. Δημοτική Ενότητα Κομποτίου: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Κομποτίου (Αγιος Νικόλαος, Κομπότι), Σελλάδων (Αλώνια, Σελλάδες), Φωτεινού (Φωτεινόν).

ΧΡΥΣΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ → Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΠΕΤΑ
Στις σελίδες της νεότερης ιστορίας της χώρας είναι με έντονα γράμματα χαραγμένες, η “Μάχη του Πέτα” της 4ης Ιουλίου του 1822 με την θυσία των Ελλήνων και Φιλελλήνων στον αγώνα κατά της Τουρκοκρατίας, καθώς και το “Ολοκαύτωμα του Κομμένου” της 16ης Αυγούστου 1943 με την σφαγή 317 αμάχων από τα ναζιστικά στρατεύματα. Στην εικόνα αναπαράσταση της Μάχης του Πέτα.

ΤΟ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΦΥΣΙΚΟ ΚΑΛΛΟΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΚΟΥΦΑ
Ο Δήμος Νικολάου Σκουφά έχει να επιδείξει μοναδικές ομορφιές καθώς το έντονο και σπάνιο γεωγραφικό ανάγλυφό του, προσδίδει αξιοζήλευτες εναλλαγές στο φυσικό του τοπίο.
Συγκεκριμένα, όσον αφορά στα τοπία, είναι από του ελάχιστους δήμους της Ελλάδας που διαθέτει εκτός από ημιορεινές περιοχές και θάλασσα (Αμβρακικός κόλπος) και κάμπο με πλούσια παραγωγή και δύο ποταμούς να τον διασχίζουν (Άραχθος και Βωβός) και λίμνη (μικρή και μεγάλη λίμνη Πουρναρίου), ακόμα και δύο μικρούς καταρράκτες!
Η χλωρίδα και πανίδα της περιοχής δε, είναι άκρως εντυπωσιακή!
Στο βόρειο τμήμα του, που είναι ημιορεινό, δεσπόζει το Πέτα, με την παραδοσιακή του Πλατεία, τον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου, το Μνημείο των Φιλελλήνων, την Μονή του Θεοτοκιού, το Λαογραφικό Μουσείο, την πανέμορφη Λίμνη Πουρναρίου και την πανοραμική θέα προς την Άρτα και τον Αμβρακικό Κόλπο.
Την ημιορεινή ζώνη συμπληρώνουν οι καταπράσινοι οικισμοί του Κλειστού, του Ζυγού, της Μαρκινιάδας, της Μέγκλας και των Μελατών οι οποίοι προσφέρουν μαγευτική θέα προς τη λίμνη.
Κατηφορίζοντας συναντά κανείς, τον οικισμό του Άγιου Δημήτριου με την όμορφη πλατεία του, το παραδοσιακό Νεοχωράκι με τα πέτρινα σπίτια του, την όμορφη Αμφιθέα και την γραφική Μεγάρχη.
Στο κεντρικό σημείο του Δήμου βρίσκεται το Κομπότι, με αξιοθέατα τον Ανδριάντα του Νικολάου Σκουφά, το Λιμάνι και το Περιβαλλοντικό Κέντρο Κόπραινας, την Παραλία Ράμματος και την Παλιά Εκκλησία Αγίου Γεωργίου, καθώς και οι Σελλάδες με την Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου.
Λίγο πιο ανατολικά, ψηλά στο λόφο, στέκεται σαν στολίδι το Φωτεινό με την μοναδική του θέα προς τον Αμβρακικό.
Αμφιθεατρικά στον απέναντι λόφο είναι χτισμένη η Περάνθη που ατενίζει τον κάμπο της Άρτας και τον Αμβρακικό Κόλπο.
Στο νότιο-νοτιοδυτικό τμήμα του Δήμου, που είναι πεδινό και διασχίζεται από τους ποταμούς Άραχθο και Βωβό, συναντά κανείς, πολλούς διάσπαρτους αγροτικούς οικισμούς.
Ανατολικά του ποταμού βρίσκονται οι Συκιές, ο Λουτρότοπος και το μαρτυρικό Κομμένο.
Στην απέναντι όχθη, δίπλα στην πανέμορφη κοίτη του Αράχθου, είναι χτισμένο το Νεοχώρι, με το Παραποτάμιο Πάρκο του, τη γραφική παραλία Πλατανάκι και τις μαγευτικές λιμνοθάλασσες με τα διβάρια τους.
Το όμορφο σκηνικό συμπληρώνουν διαδοχικά, ο Παχυκάλαμος, η Ακροποταμιά, ο Ανθότοπος, Αγία Παρασκευή και τα Κολομόδια.
Πρόκειται για μια όμορφη περιοχή, με ζεστούς και φιλόξενους ανθρώπους, με μαγευτικά τοπία, που αξίζει κανείς να επισκεφθεί.

Ο φάρος της Κόπραινας στον Δήμο Νικολάου Σκουφά Αρτας. Φωτογραφία Δημήτρης Παπαρούνης.

Ο ΜΝΗΜΕΙΑΚΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΚΟΥΦΑ
Στην Κεντρική Πλατεία του Κομποτίου υψώνεται μεγαλόπρεπος και μνημειακός ανδριάντας του ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΚΟΥΦΑ, Ιδρυτή και Πρωτεργάτη της Φιλικής Εταιρείας, που γεννήθηκε σ’ αυτόν τον τόπο. Το έργο είναι τοποθετημένο σε μαρμάρινο βάθρο 2 περίπου μέτρων με εκτεταμένη διακόσμηση και ανάγλυφη απεικόνιση σε κύκλο των μορφών των τριών Ιδρυτών της εταιρείας, Νικολάου Σκουφά, Αθανασίου Τσακάλωφ και Εμμανουήλ Ξάνθου, και είναι έργο του διακεκριμένου γλύπτη, Ακαδημαϊκού Βασιλείου Φαληρέα, μεταξύ των ετών 1925-1930.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΕΤΑ

ΤΟ ΠΕΤΑ ΑΡΤΑΣ
Το Πέτα είναι κωμόπολη, Δημοτική Κοινότητα και Δημοτική Ενότητα του Δήμου Νικολάου Σκουφά, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 1.443 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Το Πέτα είναι κτισμένο επάνω σε κατάφυτο από ελιές και εσπεριδοειδή λόφο, σε υψόμετρο 180 μέτρα. Βόρεια του Πέτα, κοντά στον οικισμό Πουρνάρι, σε απόσταση περίπου 5 χιλιόμετρα βρίσκεται το υδροηλεκτρικό φράγμα της τεχνητής λίμνης Πουρναρίου, που συγκρατεί τα νερά του ποταμού Άραχθου. Αποτελεί, μετά από το φράγμα του Μόρνου, το μεγαλύτερο φράγμα στην Ελλάδα και το δεύτερο στα Βαλκάνια σε όγκο. Η κωμόπολη βρίσκεται νότια της τεχνητής λίμνης Πουρναρίου, σε μικρή απόσταση ανατολικά από την Άρτα (7 χιλιόμετρα από το κέντρο της) ενώ στη νοτιοανατολική του άκρη περνάει η Εθνική Οδός Άρτας – Τρικάλων.
Διοικητικά στοιχεία: Το Πέτα αναφέρεται επίσημα, μετά την απελευθέρωση, ως Πέτας το 1883 να ορίζεται έδρα του νεοϊδρυθέντα Δήμου Πέτα. Το 1912 ορίστηκε έδρα της Κοινότητας Πέτα ενώ το 1961 στον οικισμό προσαρτήθηκε ο καταργούμενος οικισμός Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου. Το 1989 μετονομάστηκε σε Πέτα και από το 2010 σύμφωνα με το μεταρρυθμιστικό Πρόγραμμα Καλλικράτης ορίστηκε έδρα του Δήμου Νικολάου Σκουφά.
Η Δημοτική Κοινότητα Πέτα: Στη Δημοτική Κοινότητα Πέτα, εκτός από την κωμόπολη Πέτα υπάγονται και οι οικισμοί Αγιος Δημήτριος, Αμφιθέα, Ανω Αγιοι Ανάργυροι, Κλειστόν, Νεοχωράκι και Πουρνάρι, με τον συνολικό πληθυσμό της Κοινότητας να ανέρχεται σε 4.063 κατοίκους.
Ιστορία: Η περιοχή κατοικείται από την αρχαιότητα, όπως μαρτυρεί το παρακείμενο αρχαίο νεκροταφείο. Στην περιοχή διεξήχθη μία από τις πιο σημαντικές μάχες κατά των Τούρκων το 1822, κατά τη διάρκεια της Ελληνικής επανάστασης. Στη μνήμη των πεσόντων κατά την μάχη έχει ανεγερθεί μνημείο σε ύψωμα του χωριού.
Στην ίδια τοποθεσία διεξήχθη την 1η Οκτωβρίου του 1943 μάχη μεταξύ του Εθνικού Δημοκρατικού Ελληνικού Σύνδέσμου (ΕΔΕΣ) και των Γερμανικών δυνάμεων Κατοχής, κατά την οποία σκοτώθηκε ένας από τους γενναιότερους Αξιωματικούς του ΕΔΕΣ ο εύελπις, Λεωνίδας Πετροπουλάκης.
Οικονομία: Η κύρια ασχολία των κατοίκων της κωμόπολης είναι η γεωργία.
Μνημεία-Αξιοθέατα: Το σημαντικότερο μνημείο του χωριού είναι αυτό των πεσόντων στη Μάχη του Πέτα, το οποίο βρίσκεται σε ένα από τα υψηλότερα σημεία του χωριού στη νοτιοανατολική άκρη του
• Μνημείο του χωριού είναι και ο ενοριακός ιερός ναός του Αγίου Γεωργίου, στον οποίο βρίσκεται κεντητός επιτάφιος, που χρονολογείται από το 1647. Ο ναός είναι κατασκευής του 1850 και έχει χαρακτηριστεί προστατευόμενο μνημείο. Παρουσιάζει “καμπαναριό ξεχωριστού ενδιαφέροντος και πύλη χαρακτηριζόμενη από ιδιαίτερο διάκοσμο. O ναός του Aγίου Γεωργίου είναι τρίκλιτη βασιλική που στεγάζεται εσωτερικά με φουρνικά και εξωτερικά με δίρριχτη στέγη. O ναός κοσμείται από αξιόλογες λιθανάγλυφες παραστάσεις” • Το Λαογραφικό Μουσείο Πέτα το οποίο αρχικά ιδρύθηκε το 1980 με ιδιωτική πρωτοβουλία του Θεόδωρου Φώτη με εκθέματα από την καθημερινή οικιακή και γεωργική ζωή του τόπου, που χρονολογούνται από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα.
Στη φωτογραφία η κωμόπολη Πέτα, με τον ναό του Αγίου Γεωργίου να δεσπόζει στο κέντρο. • Η Ιερά Μονή Πέτας η οποία κτίστηκε τον 14ο αιω. επάνω στα θεμέλια παλαιοχριστιανικού ναού και ανακαινίστηκε το 1867 μετά από τις καταστροφές που υπέστη την περίοδο της Επανάστασης του 1821

ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΩΝ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΠΕΤΑ
Στη μνήμη των πεσόντων κατά την ιστορική μάχη του Πέτα κατά των Τούρκων το 1822, ανεγέρθηκε μνημείο σε ένα από τα υψηλότερα σημεία του χωριού, στη νοτιοανατολική άκρη του.

ΕΘΙΜΑ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΠΕΤΑ ΑΡΤΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΠΟΤΙ
Η Μεγάλη Εβδομάδα ήταν η εποχή που όλοι οι ξενιτεμένοι γύριζαν σπίτι τους. Τα σπίτια στο Πέτα γέμιζαν, οι οικογένειες ξανάσμιγαν, οι φωνές των παιδιών ξεσήκωναν τις γειτονιές. Ήταν για όλους περίοδος λύπης, κατάνυξης, νηστείας. Από νωρίς το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου οι γυναίκες Πετανίτισσες άρχιζαν τις ετοιμασίες για την Ανάσταση και την Κυριακή του Πάσχα. Η μάνα Πετανίτισσα, αρχηγός της οικογένειας για εκείνες τις ημέρες, από το χάραμα έβαζε το μπότι σε κεντρικό σημείο της αυλής. Ήταν το σκεύος που μετέφερε και αποθήκευε το νερό της οικογένειας. Ένα βασικό εξάρτημα για την ζωή στο κάθε σπίτι. Μόλις η καμπάνα χτυπούσε χαρμόσυνα για την πρώτη Ανάσταση όλοι μαζί σπάγανε το μπότι. Το σπάσιμό του συμβολίζει το θόρυβο που έγινε όταν Αναστήθηκε ο Χριστός, κατά τις Γραφές. Τα τελευταία χρόνια το έθιμο αναβιώνει στην πλατεία του χωριού από την Αδελφότητα των εκ Πέτα Άρτας “Ο Άγιος Γεώργιος” σε συνεργασία με τον Μορφωτικό Πολιτιστικό Σύλλογο Πέτα. Η παρακάτω πρόσκληση για αναβίωση του εθίμου “Σπάμε το μπότι”, είναι από το Πάσχα του 2025.

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΜΠΑΡΜΠΑΡΟΥΣΑΣ
Όταν τους καλοκαιρινούς μήνες που υπήρχε ξηρασία που συνέχιζε μέχρι το Νοέμβριο, κινδύνευε η γεωργική παραγωγή από την ανομβρία οι κάτοικοι του χωριού ξεκίναγε “το έθιμο της Μπαρμπαρούσας”. Ένας κάτοικος, συνήθως ένα ορφανό ή φτωχό κορίτσι (για να το λυπάται ο Θεός), ντυμένος με πρασινάδες από ψάθες, φτέρες, μυρτιές κ.α. – η Μπαρμπαρούσα – γυρνούσε στις γειτονιές του χωριού ενώ οι συγχωριανοί του τον ακολουθούσαν με κανάτια νερό, τα οποία κατά διαστήματα άδειαζαν επάνω του. Το ίδιο έκαναν και οι νοικοκυρές όταν περνούσε έξω από τα σπίτια τους.
Το νερό που έριχναν συμβόλιζε το νερό της βροχής που είχαν ανάγκη τα δέντρα και οι καλλιέργειες της των κατοίκων και την εξουδετέρωση της ανομβρίας.
Περπερούνα περπατεί,
για βροχή παρακαλεί.
Κύριε, ρίξε μια βροχή
μια βροχή καματερή.
Μπάρες μπάρες τα νερά
λίμνες λίμνες τα κρασιά .
κάθε κούτσουρο καλάθι
κάθε στάχυ και ταγάρι,
για να σκάζ’ ο αλευράς
γιατί δεν πωλεί ακριβά
και να χαίρεται ο φτωχός
μ’ όλη του τη φαμελιά.
Απόσπασμα από την ιστοσελίδα του Δημοτικού Σχολείου Αγ. Νικολάου Ακτίου-Βόνιτσας.

Ο ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΤΑ ΑΡΤΑΣ
Ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Πέτα στον Δήμο Νικολάου Σκουφά Αρτας, έχει να επιδείξει πλούσια πολιτιστική δράση στα πολιτιστικά δρώμενα της περιοχής, συμβάλλοντας έμπρακτα στη διατήρηση της πολιτιστικής και λαογραφικής παράδοσης του τόπου.

Η ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΤΑ ΣΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ
Η δράση του Μορφωτικού Πολιτιστικού Σύλλόγου Πέτα Αρτας συμμτέχει σε Πολιτιστικές εκδηλώσεις και εκτός Νομού Αρτας. Η φωτογρφαία από την συμμετοχή στους εορτασμούς του Μεσολλογίου το έτος 2025.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΑΧΘΟΥ

ΤΟ ΝΕΟΧΩΡΙ ΑΡΤΑΣ
Το Νεοχώρι είναι κωμόπολη και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Αράχθου του Δήμου Νικολάου Σκουφά, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 1.372 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Το Νεοχώρι είναι χτισμένο σε υψόμετρο 19 μέτρων και κατά μήκος του ποταμού Αράχθου.
Ιστορία: Στην περιοχή του Νεοχωρίου υπάρχει ένα αρχαίο κάστρο φιδόκαστρο. Στην βορειοδυτική του πλευρά υπάρχουν ένα ή δύο δωμάτια σκεπασμένα από χώμα και μικρούς θάμνους (γρίλιες, σμυρτιές). Τα ίδια αυτά τα δωμάτια είναι χρωματισμένα με ωραία και ζωηρά χρώματα που διατηρούνται σε θαυμάσια κατάσταση. Το κάστρο αυτό είναι απομεινάρι του αρχαίου οχυρού Άμβρακος. Ο Άμβρακος ήταν επικαιρότατο οχυρό φρούριο των Αμβρακιωτών και για την χώρα και για την πόλη τους, την Αμβρακία. Η περιοχή είχε ταυτιστεί με τον Άμβρακο, το λιμάνι της Αμβρακίας. Ήδη ο Σκύλαξ αναφέρει ότι η πόλη είχε κλειστό λιμάνι με οχυρά θέση: έστι και επί θαλάττης τείχος και λιμήν κλειστός, ενώ ο Πολύβιος την ονομάζει Άμβρακο και την περιγράφει με τείχη και προτειχίσματα κοντά στις λίμνες.
Η Άμβρακος κτίστηκε από τον Άμβρακο, υιό του Θεσπρωτού και ήταν αποικία των Κορινθίων από το 660 π.Χ., ενώ κατά τον Πελοπονησιακό Πόλεμο λεηλατήθηκε από τους Αθηναίους. Αργότερα περί το 31 μ.Χ., για να συνοικίσει τη Νικόπολη ο Αυτοκράτωρ Αύγουστος Οκταβιανός, μετέφερε από παντού (προφανώς διά της βίας) κατοίκους άλλων πόλεων. Την περιοχή επισκέφθηκε ο Άγγλος ιστορικός Ν.G.L. Hammond, ο οποίος διαπίστωσε ότι τα αρχαία ερείπια έχουν καλυφθεί από τα νερά και μόνο ελάχιστα ήταν ορατά. Αυτά αποτελούνται από μεγάλες ορθογώνιες λαξευμένες πέτρες, διαστάσεων 1.50 Χ 0.55Χ0.50 και 0.90 Χ 0.75Χ0.45 μέτρα.. Η περίμετρος των τειχών δεν υπερβαίνει τα 960 μέτρα και φέρει σε όλο το μήκος νεότερο τείχος, πιθανόν των χρόνων της Τουρκοκρατίας ή προγενέστερο.
Λαογραφία της περιοχής: Το Νεοχώρι και το θρυλικό Κομμένο ήταν κάποτε ενωμένα. Αποτελούσαν τα δύο ένα χωριό. Βρισκόταν στις ακτές του Αμβρακικού κάτω από το σημερινό Νεοχώρι στην τοποθεσία Κακούδια ή Κακούδι. Ίσως, ονομάστηκε έτσι από τις κακουχίες, που υπέφεραν οι κάτοικοι του από τους ληστές, οι οποίοι, όταν έκαναν επιδρομές στην περιοχή, χρησιμοποιούσαν το χωριό τους για καταφύγιο και ορμητήριο τους. Κάποτε πλημμύρισε Άραχθος και άλλαξε κοίτη. Τα νερά του πέρασαν μέσα από το χωριό και το χώρισαν στα δυο, με ένα αρκετά βαθύ και πλατύ αυλάκι που είχαν δημιουργήσει, έπειτα οι κάτοικοι του το εγκατέλειψαν. Δεν πήγαν όλοι μαζί σε ένα μέρος, οι μισοί πήγαν και δημιούργησαν το σημερινό Νεοχώρι και οι άλλοι μισοί το σημερινό Κομμένο.

ΤΑ ΚΑΛΟΜΟΔΙΑ ΑΡΤΑΣ
Τα Καλομόδια ή Κολομόδια, είναι μικρός οικισμός της Τοπικής Κοινότητας Αγίας Παρασκευής, της Δημοτικής Ενότητας Αράχθου του Δήμου Νικολάου Σκουφά, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα, με πληθυσμό 232 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Το χωριό Καλομόδια γειτνιάζει συνολικά με 5 άλλα χώρια: Κεραμάτες, Αγία Παρασκευή, Παχυκάλαμος, Ψαθοτόπι και Γαβριά. Απέχει από την Αρτα περίπου 9 χιλιόμετρα. Η πρόσβαση από την πόλη της Άρτας είναι πολύ εύκολη χρησιμοποιώντας τον σύγχρονο οδικό άξονα Άρτας-Νεοχωρίου, με διέλευση από το χωριά Κεραμάτες, Ανθότοπος και Αγία Παρασκευή. Επίσης υπάρχει απ’ ευθείας λεωφορειακή γραμμή του Αστικού ΚΤΕΛ Άρτας με τακτά καθημερινά δρομολόγια και τερματικό σταθμό το χωριό.
Ονομασία: Επίσημο όνομα του οικισμού είναι τα “Καλομόδια” αλλά χρησιμοποιείται κατά κόρον το όνομα “Κολομόδια”. Σύμφωνα με πληροφορίες το αρχικό όνομα του χωριού ήταν “Καλαμόδια” (καλά μόδια). Το μόδιο, ή μόδι, ή μόδια, ήταν μέτρο χωρητικότητας (δημητριακών, ελιών κλπ). Ήταν επίσης μέτρο επιφανείας, του οποίου η αξία μπορεί να διαφέρει πάρα πολύ από τόπο σε τόπο.
Διοικητικές μεταβολές: Σύμφωνα με το Σχέδιο Καποδίστριας, τα Καλομόδια υπήρξαν μέχρι το τέλος του 2010, δημοτικό διαμέρισμα του νεοσύστατου Δήμου Αράχθου με έδρα το Νεοχώρι. Με βάση τη νέα διοικητική διαίρεση που προβλέπει το Σχέδιο Καλλικράτης, τα Καλομόδια εντάχθηκαν στο Δήμο Νικολάου Σκουφά. Τα Καλομόδια μαζί με το χωριό της Αγίας Παρασκευής και τον Ανθότοπο, αποτελούν την Τοπική Κοινότητα Αγίας Παρασκευής, με συνολικό πληθυσμό 1.171 κατοίκους.
Ιστορία: Ιστορικά η πρώτη πηγή που μας γνωστοποιεί την ύπαρξη του χωριού είναι το έργο «Ταξίδι στην Ελλάδα», του Φρανσουά Πουκεβίλ το οποίο εκδόθηκε το 1820. Ο Πουκεβίλ κάνει αναφορά στον κάμπο της Άρτας και μας πληροφορεί ότι τα Καλομόδια απείχαν περίπου ένα μίλι από το Απόμερο και τρία τέταρτα από τον ποταμό Άραχθο. Σε απόσταση δύο μιλίων από το χωριό υπήρχε μία διασταύρωση και από εκείνο το σημείο, σε απόσταση μισού μιλίου μπορούσε κανείς να φθάσει στον Ανθότοπο και στις Κεραμάτες.
Το 1910, η Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης δημοσιοποιεί τα στοιχεία της απογραφής που πραγματοποίησε το ίδιο έτος σε όλη την Εκκλησιαστική Περιφέρεια και μας πληροφορεί ότι τα Καλομόδια υπαγόταν στο τμήμα Λούρου και στο χωριό κατοικούσαν 110 άτομα
Οικονομία: Το έδαφος χαρακτηρίζεται έφορο, με κύριες καλλιέργειες πορτοκάλι μανταρίνι, τριφύλλι, ακτινίδιο, καλαμπόκι και διάφορα κηπευτικά. Επίσης λειτουργεί και μια μικρή βιομηχανία χυμοποίησης πορτοκαλιών. Η κτηνοτροφία αναφέρεται κυρίως σε μικρά κοπάδια αμνοεριφίων.
Αθλητισμός: Στο χωριό εδρεύει και το ποδοσφαιρικό γήπεδο της τοπικής ομάδας, Ολυμπιάδας Αγίας Παρασκευής. Στο χωριό επίσης λειτουργεί από το έτος 2014 το πεδίο προσγείωσης της Αερολέσχης Δυτικής Ελλάδας και πήρε επίσημη ονομασία από το Υπουργείο Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων ως “Αεροδρόμιο Αράχθου Σμηναγός (Ι) Αναστάσιος Μπαλατσούκας”, δίνοντας τη μέγιστη τιμή στον άτυχο πεσόντα, πιλότο των F-16 από την Άρτα, στις 26 Αυγούστου 2010.
Εκκλησίες: Το χωριό Καλομόδια κοσμεί ο Περικαλλής Ιερός Ναός Γεννήσεως της Θεοτόκου.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΟΜΜΕΝΟΥ

ΤΟ ΚΟΜΜΕΝΟ ΑΡΤΑΣ
Το Κομμένο είναι χωριό, Τοπική Κοινότητα και Δημοτική Ενότητα καθώς και ιστορική έδρα του Δήμου Νικολάου Σκουφά, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα, με πληθυσμό 411 κατοίκους.
Η Τοπική Κοινότητα Κομμένου: Ο οικισμός του Κομμένου μαζί με τον Νέο Συνοικισμό συγκροτούν την Τοπική Κοινότητα Κομμένου με συνολικό πληθυσμό 554 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Το Κομμένο βρίσκεται στην άκρη της θάλασσας του Αμβρακικού κόλπου, δίπλα στις όχθες του ποταμού Άραχθου, λίγο πριν εκβάλλει στον κόλπο, σε υψόμετρο 6 μέτρα. Είναι σχεδόν παραθαλάσσιο χωριό της άλλοτε επαρχίας Άρτας και Τζουμέρκων στο νομό Άρτας, βόρεια του όρμου της (Αλυκής) Κοπραίνης, ενώ απέχει 16 χλμ. Νότια-Νοτιοανατολικά από την Άρτα και 20 χλμ. Νότια από το Πέτα, έδρα του Δήμου.
Ιστορία: Το χωριό αναφέρεται το 1696, μαζί με τα γειτονικά χωριά Συκιές, Κόπραινα, Αλήμπεη (σημερινό Ψαθοτόπι), καθώς και με τα χωριά Ηλιάσπεη, Βρύση και Σκάλωμα που έχουν καταργηθεί, να πληρώνουν, εκτός από τη δεκάτη προς τους Οθωμανούς, επιπλέον και φόρο υποτελείας στους Ενετούς (60 ρεάλια το χρόνο). Ο φόρος αυτός δινόταν από τους κατοίκους του Κομμένου, για να τους προστατεύουν οι Ενετοί από τους πειρατές, οι επιδρομές των οποίων στη γύρω από την Άρτα περιοχή, έφθαναν μέχρι και τα πιο ορεινά.
Ασχολίες κατοίκων: Οι κάτοικοι της Κοινότητας ασχολούνται κατά κύριο λόγο με την γεωργία, την κτηνοτροφία και την αλιεία.
Γεγονότα της κατοχής-Η σφαγή του Κομμένου: Την 16 Αυγούστου 1943 κατά την διάρκεια της κατοχής από τους Γερμανούς, το χωριό έπαθε ολοκληρωτική καταστροφή αφού σφαγιάστηκαν από τους κατακτητές Γερμανούς 317 άμαχοι, μεταξύ των οποίων 97 παιδιά και 119 γυναίκες.
Περισσότερες πληροφορίες για τη σφαγή του Κομμένου, Βλ. στην επόμενη ενότητα.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: AKIS TZEVELEKOS / PHOTO VIDEO DRONE

Η ΣΦΑΓΗ ΤΟΥ ΚΟΜΜΕΝΟΥ

Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής το 1943 και ειδικότερα το πρωί της επομένης της εορτής της κοιμήσεως της Θεοτόκου, στις 16 Αυγούστου, το χωριό αυτό υπέστη μια ολοκληρωτική καταστροφή από τις Γερμανικές κατοχικές δυνάμεις κατά την οποία σφαγιάσθηκε σχεδόν ο μισός πληθυσμός, 317 άμαχοι, εκ των οποίων οι 97 ήταν μικρά παιδιά,119 ήταν γυναίκες και 2 ιερείς. Στη συνέχεια ακολούθησε πυρπόληση όλων των οικιών από την οποία σώθηκαν μόνο δύο. Στη προσπάθεια να διαφύγουν τον όλεθρο οι υπόλοιποι κάτοικοι, 17 ακόμη εξ εκείνων πνίγηκαν στον ποταμό Άραχθο από ανατροπή υπερφορτωμένης λέμβου.
Στη φωτογραφία το μνημείου που ανηγέρθει προς τιμήν των θυμάτων του Κομμένου από τους Γερμανούς κατακτητές.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΟΜΠΟΤΙΟΥ

ΤΟ ΚΟΜΠΟΤΙ ΑΡΤΑΣ
Το Κομπότι είναι χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Κομποτίου, του Δήμου Νικολάου Σκουφά, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα, με πληθυσμό 1.439 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Το Κομπότι βρίσκεται 14 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Άρτας, κοντά στον ποταμό Άραχθο, σε υψόμετρο 90 μέτρα και υπήρξε έδρα του πρώην ομώνυμου Δήμου του Νομού Άρτας. Με την εφαρμογή του σχεδίου Καλλικράτης το 2011 εντάχθηκε στον νέο Δήμο Νικολάου Σκουφά.
Η Τοπική Κοινότητα Κομποτίου Αρτας: Η Τοπική Κοινότητα Κομποτίου εκτός από το Κομπότι, περιλαμβάνει και τον γειτονικό οικισμό Αγιος Νικόλαος (βρίσκεται δίπλα και δυτικά από το Κομπότι), με τον συνολικό της πληθυσμό να ανέρχεται σε 1.618 κατοίκους.
Οικονομία: Η οικονομία του χωριού βασίζεται στη γεωργία και την κτηνοτροφία.
Η Πατρίδα του Νικολάου Σκουφά: Το Κομπότι είναι η ιδιαίτερη πατρίδα του Νικολάου Σκουφά, το άγαλμα του οποίου βρίσκεται στην πλατεία. Υπάρχει και μια βυζαντινή εκκλησία, του Αγίου Γεωργίου, η οποία χτίστηκε το 18ο αιώνα και στο προαύλιό της υπάρχει το μνημείο του Γεροστάθη. Κάθε χρόνο, το τελευταίο τριήμερο του Ιουλίου, το χωριό τιμά τον Νικόλαο Σκουφά με παραδοσιακούς χορούς.
Ιστορία: Το χωριό Κομπότι είναι γνωστό, εξαιτίας των πολλών μαχών κατά τη διάρκεια της Ελληνικής επανάστασης του 1821. Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης έδωσε εκεί δύο μάχες, τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 1821. Έχοντας μόλις 180 άντρες, κατανίκησε 3.500 Αλβανούς, υπό τον Αλβανό σερασκέρη Ισμαήλ Πλιάσα. Σε αυτές τις μάχες, ο Έλληνας αρχηγός τραυματίστηκε. Ένα χρόνο μετά, οι Τούρκοι εκδικήθηκαν σφάζοντας γυναικόπαιδα και γέρους και καίγοντας το χωριό. Το χωριό απελευθερώθηκε το 1881, μετά τη συνθήκη του Βερολίνου.
Γερμανική κατοχή: Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής, 193 οικίες του Κομποτίου καταστράφηκαν ενώ έχασαν τη ζωή τους 18 κάτοικοι.
Φωτογραφία: Πλατεία Νικολάου Σκουφά Κομποτίου Αρτας, Από Κομπότι Αρτας, Facebook Page

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΟ ΚΟΜΠΟΤΙ ΑΡΤΑΣ
Ο επιβλητικός περικαλλής Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου στο Κομπότι του Δήμου Νικολάου Σκουφά, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα.
Φωτογραφία: Από Κομπότι Αρτας, Facebook Page

Ο ΠΑΛΑΙΟΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΟ ΚΟΜΠΟΤΙ ΑΡΤΑΣ
Ο παλαιός Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται σε περίοπτη περιτειχισμένη έκταση, στο κέντρο του χωριού. Στην αρχική του φάση ο Ναός διέθετε ελαιοτριβείο και εκκλησιαστικό διδακτήριο βορειοδυτικά, σειρά κελλιών ανατολικά και νότια, από τα οποία σώζονται μόνο της ανατολικής πλευράς και τα οποία σήμερα λειτουργούν ως καφενεία. Ο ναός κτίσθηκε το 1741 από τον άρχοντα Ευστάθιο Γεροστάθη μέσα σε 40 ημέρες κατά το τότε ορισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο ναός μέσα στο περιορισμένο αυτό χρονικό περιθώριο, κατασκευάστηκε γρήγορα και μεγαλόπρεπα στον διαδεδομένο αυτήν την εποχή ρυθμό της τρίκλιτης βασιλικής, και αποτελεί “ενδιαφέρον δείγμα ναοδομίας του 18ου αιώνος, διασώζον και τοιχογραφίες αυτής της εποχής”, σύμφωνα με την υπουργική απόφαση περί κηρύξεως του ναού ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου.
Ο εσωτερικός χώρος του Ιερού ναού διαμορφώνεται με όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των εκκλησιών της περιόδου εκείνης. Λιγοστό φως και απομόνωση από το εξωτερικό περιβάλλον με τον περιορισμό του μεγέθους των ανοιγμάτων, πλήρη απομόνωση του Ιερού με το ψηλό τέμπλο και δημιουργία ατμόσφαιρας περισυλλογής και ανάτασης που επιβάλλει το μεγάλο ύψος του χώρου σε συνδυασμό με τους σκοτεινούς τόνους των αγιογραφιών που καλύπτουν όλο το εσωτερικό του κατά τη συνήθεια της εποχής. Το δυτικό τμήμα του ναού καταλαμβάνει ευρύχωρος νάρθηκας.
Με δύο σειρές αψιδωτών κιόνων ο ναός χωρίζεται σε τρία κλίτη με ευρύτερο το μεσαίο κλίτος.
Το 2001 ιδρύθηκε Σωματείο με την επωνυμία “ο Σύλλογος Φίλων Παλαιάς Εκκλησίας Αγίου Γεωργίου Κομποτίου”, με σκοπό τη διάσωση, την ανακαίνιση και την προβολή του μνημείου.
Φωτογραφία: Σύλλογος Φίλων Παλαιάς Εκκλησίας Αγίου Γεωργίου Κομποτίου” (επίσημος ιστότοπος Συλλόγου).

ΟΙ ΣΕΛΛΑΔΕΣ ΑΡΤΑΣ
Οι Σελλάδες είναι χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Κομποτίου του Δήμου Νικολάου Σκουφά, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα, με πληθυσμό 464 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Οι Σελλάδες βρίσκονται στα νότια όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας κτισμένα σε ένα λοφίσκο και σε υψόμετρο 56 μέτρα. Απέχουν 12 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Άρτας και 11 από το Πέτα (έδρα του Δήμου) ενώ συνορεύει νοτιοδυτικά με το Κομπότι. Το χωριό βρίσκεται μερικά χιλιόμετρα νοτιότερα των «Παλιοσελλάδων» δηλαδή του παλιού χωριού. Οι ελαιώνες στεφανώνουν το χωριό από βόρεια και στη νότια πλευρά του απλώνεται μια καταπράσινη πεδιάδα γεμάτη πορτοκαλιές, που τη διασχίζουν ποτάμια, τα οποία εκβάλλουν στον Αμβρακικό Κόλπο.
Διοικητικές Μεταβολές-Η Τοπική Κοινότητα Σελλάδων: Οι Σελλάδες αναφέρονται επίσημα, μετά την απελευθέρωση, το 1883 να προσαρτώνται στον τότε Δήμο Πέτα και το 1912 να ορίζονται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας Κοινότητας Σελλάδων. Σύμφωνα με το πρόγραμμα «Καλλικράτης» και την τροποποίηση του Κλεισθένης Ι, μαζί με τα Αλώνια αποτελούν την Τοπική Κοινότητα Σελλάδων με συνολικό πληθυσμό, 609 κατοίκους
Ιστορία: Πληροφορίες για τη χρονολογία που χτίστηκε ο οικισμός δεν υπάρχουν και το μόνο στοιχείο που δηλώνει για πρώτη φορά την ύπαρξή του στην ιστορία είναι η μαρτυρία του καθηγητή Κ. Μέρτζου, ο οποίος ερευνώντας τα αρχεία της Βενετίας, μας πληροφορεί ότι το 1696 οι Σελλάδες με το γειτονικό χωριό Μεγάρχη, πλήρωναν φόρο υποτέλειας στους Ενετούς. Μεταγενέστερα και μέχρι τους χρόνους του μεγάλου ξεσηκωμού της Επανάστασης της 25ης Μαρτίου 1821 δεν έχουμε καμία γραπτή αναφορά για την ύπαρξη των Σελλάδων, εκτός από τα ονόματα κάποιων Σελλαδιτών που έλαβαν μέρος στην Επανάσταση.
Ονομασία: Για την προέλευση της ονομασίας των Σελλάδων έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις αλλά καμία δεν έχει ως τώρα επιβεβαιωθεί ως πραγματική. Πρώτα απ’ όλα, πιστεύεται ότι πρώτοι κάτοικοι του χωριού ήταν οι Σελλοί ένας λαός προερχόμενος από την Δωδώνη των Ιωαννίνων. Μια άλλη άποψη αναφέρει ότι οι κάτοικοι του χωριού ασχολούνταν με την κατασκευή σελών αλόγου και μια τρίτη θέλει το χωριό να ονομάστηκε έτσι επειδή είναι κτισμένο σαν σέλα αλόγου. Ακόμη, ο Στράβωνας ονομάζει την περιοχή από το χωριό ως το Μακρύν όρος Σελαΐδα. Τέλος μια άλλη μαρτυρία αναφέρει ότι ο πρώτος κάτοικος του χωριού είχε το επώνυμο Σελλαδίτης. Καμιά ωστόσο μαρτυρία δεν είναι ικανή να αναιρέσει την άλλη γιατί όλες αποτελούν πραγματική εκδοχή για την ονομασία του χωριού.
Ασχολίες των κατοίκων: Η κύρια ενασχόληση των κατοίκων στις Σελλάδες ήταν η γεωργία. Οι άνθρωποι καλλιεργούσαν ότι χρειάζονταν για τροφή. Το χειμώνα έσπερναν σιτηρά που τα θέριζαν το καλοκαίρι κάνοντας προμήθειες για όλο τον υπόλοιπο χρόνο. Μετά τον θερισμό τα προϊόντα έμεναν στο αλώνι. Την άνοιξη γινόταν η καλλιέργεια όσπριων και λαχανικών στα χωράφια. Όμως το μεγαλύτερο και σημαντικότερο τμήμα αποτελούσαν τα εσπεριδοειδή και τα ελαιόδεντρα. Το φθινόπωρο και τον χειμώνα γινόταν η συγκομιδή των καρπών. Από αυτούς οι μεγαλύτεροι κρατούνταν για κατανάλωση δική τους ή πωλούνταν. Οι μικρότεροι πήγαιναν σε ελαιοτριβεία και γίνονταν λάδι.Οι κάτοικοι επένδυαν και στην κτηνοτροφία. Εκτρέφανε ζώα τα οποία χρειάζονταν για την ζωή τους. Η κτηνοτροφία περιλάμβανε πρόβατα και κατσίκες από τα οποία έπαιρναν μαλλί, κρέας και γάλα. Το γάλα μετατρεπόταν σε τυρί, γιαούρτι και βούτυρο που χρησιμοποιούνταν για οικιακή χρήση. Τα ζώα φυλάσσονταν σε στάβλους και την ημέρα έβοσκαν στα χωράφια.
Οι Σελλαδίτες έκοβαν ξύλα από τις γύρω περιοχές για να τα χρησιμοποιήσουν το χειμώνα, αλλά και το καλοκαίρι για το μαγείρεμα. Επειδή λοιπόν ο χειμώνας δεν μπορούσε να περάσει χωρίς την θέρμανση της φωτιάς, οι κάτοικοι φροντίζουν από το καλοκαίρι να συλλέγουν τις απαραίτητες προμήθειες όσον αφορά τα ξύλα. Υπήρχε περίπτωση πολλοί από αυτούς να επεξεργάζονταν το ξύλο και να έφτιαχναν αντικείμενα που τους εξυπηρετούσαν. Έτσι μπορούσαν να φτιάξουν σκαμνάκια, καρέκλες, ντιβάνια, μικρά τραπεζάκια κ.α., καθώς και «σαμαράκια». Ακόμα έφτιαχναν πόρτες και παράθυρα για τα σπίτια τα δικά τους ή για αυτά που έφτιαχναν άλλοι ως χτίστες. Έτσι τα πουλούσαν και έπαιρναν τα χρήματα για να αγοράσουν προϊόντα που δεν παρήγαγαν οι ίδιο, για ζήσουν.
Μια άλλη δραστηριότητα ήταν η μελισσοκομία. Όσοι ασχολούνταν με αυτό έπαιρναν μέλι και κερί. Το μέλι το κρατούσαν για δική τους κατανάλωση και πώληση ίσως. Το κερί το χρησιμοποιούσαν για τη δημιουργία κεριών κυρίως για φωτισμό.
Η οικοτεχνία αποτελούσε σημαντικό τομέα με τον οποίο ασχολούνται κυρίως οι γυναίκες. Χρησιμοποιώντας αγνά υλικά έφτιαχναν ότι χρειάζονταν. Μάλιστα η οικογένεια ντύνονταν συνήθως με δικά της προϊόντα. Βασική ύλη για την δημιουργία ρούχων ήταν το μαλλί που έπαιρναν από τα πρόβατα. Η μεταποίηση γινόταν με τη ρόκα και το αδράχτι, όπου οι γυναίκες έγνεθαν τις «βελόνες» και έπλεκαν ρούχα με τα οποία η οικογένεια θα πέρναγε αρκετό χρονικό διάστημα. Σημαντικό ρόλο στην οικοτεχνία κατείχε και ο αργαλειός. Σε αυτόν οι γυναίκες έφτιαχναν «κιλίμια» για να στρώνουν στο σπίτι. Ακόμη μερικοί από τους κατοίκους εργάζονταν ως χτίστες. Δούλευαν όσο περισσότερο μπορούσαν. Επεξεργάζονταν την πέτρα και έφτιαχναν σπίτια σε ανθρώπους που ζητούσαν τις υπηρεσίες τους. Με αυτό τον τρόπο κατάφερναν να παίρνουν κάποια χρήματα, τα οποία μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για την αγορά προϊόντων που δεν παρήγαγαν οι ίδιοι.

Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΕΛΛΑΔΩΝ ΑΡΤΑΣ
Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Σελλάδων αποτελούσε το Καθολικό της Μονής και καταστράφηκε ολοσχερώς το 1822, μετά τη Μάχη του Πέτα για να ανοικοδομηθεί από πιστούς της περιοχής το 1877.
Η εκκλησία είναι τρίκλιτη θολωτή βασιλική με τρούλο. Πρόκειται για ένα ιστορικό μνημείο που διασώζει την ιστορία του μικρού αυτού χωριού.
Χτίστηκε με τη βοήθεια όλων των κατοίκων και του Μητροπολίτη Άρτας, Σεραφείμ Ξενόπουλου, ο οποίος απάλλαξε με πολλούς κόπους ένα μέρος των κτισμάτων της μονής από τα κατακτητικά χέρια του Απτούλ εφέντη των Ιωαννίνων που κατείχε το χωριό.
Σκαμμένο κάτω από το μοναστήρι, την περίοδο της Tουρκοκρατίας, υπήρχε το κρυφό σχολειό και η είσοδός του ήταν από πηγάδι που βρίσκονταν στο κέντρο της αυλής. Σε αυτό διδάχθηκε τα πρώτα του γράμματα ο Ιδρυτής της Φιλικής Εταιρίας Νικόλαος Σκουφάς από τον Κωνσταντίνο Γεροστάθη.
Στην ιερά μονή υπήρχαν κτισμένα κελιά που φιλοξενούσαν τους επισκέπτες καθώς και στάβλοι για τα ζώα. Αυτά πυρπολήθηκαν από τους Τούρκους. Πολλοί αγωνιστές του 1821, όπως ο Κατσαντώνης, ο Καραϊσκάκης, ο Μπακόλας, ο Κουτελίδας και άλλοι επισκέπτονταν το μοναστήρι.
Σήμερα, η μονή χρησιμοποιείται ως ναός και εκεί φυλάσσονται άγια λείψανα όπως η τίμια κάρα του Άγιου Ιωάννη του Ελεήμονος, πατριάρχη Αλεξάνδρειας του θαυματουργού. Εσωτερικά ο ναός, εκτός από το ιερό, δεν έχει γραπτό διάκοσμο. Πρόσφατα κατασκευάστηκε περίτεχνο λιθόκτιστο κωδωνοστάσιο.

ΤΟ ΦΩΤΕΙΝΟ ΑΡΤΑΣ
Το Φωτεινό είναι χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Κομποτίου του Δήμου Νικολάου Σκουφά, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα, με πληθυσμό 165 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Το Φωτεινό είναι κτισμένο σε υψόμετρο 500 μέτρα και βρίσκεται σε απόσταση 18 χλμ. νοτιοανατολικά της Άρτας, στα όρια των νομών Άρτας και Αιτωλοακαρνανίας.
Ο οικισμός έχει θέα προς όλες τις κατευθύνσεις. Από τον οικισμό διακρίνονται: η Άρτα και η πεδιάδα της με τα χωριά της, ο Αμβρακικός κόλπος με την Πρέβεζα στο βάθος, τα Ακαρνανικά όρη με την Αμφιλοχία αριστερά τους, το Ζάλογγο, η οροσειρά του Γαβρόγου με την ιστορική Σκουληκαριά στους πρόποδές της, το Ξηροβούνι προς τα βορειοδυτικά του με το ιστορικό Γρίμποβο, ιστορικές τοποθεσίες του Βάλτου, καθώς και τα Τζουμέρκα που υψώνονται προς βορρά.
Ιστορία: Η παλιά ονομασία του χωριού ήταν Χώσιανα και με αυτό το όνομα εμφανίζεται το 1696 σε ιστορικό ντοκουμέντο σύμφωνα με το οποίο τα χωριά των Τζουμέρκων, Ραδοβιζίων, Άρτας ζητούσαν από την Ενετική Δημοκρατία να τα προστατεύσει από τους πειρατές/κουρσάρους, έναντι αμοιβής:
• Χώσιανα 5 ρεάλια το χρόνο • Κομπότι 25 ρεάλια το χρόνο • Μεγάρχη και Σελλάδες 15 ρεάλια το χρόνο • Άνω Πέτρα 5 ρεάλια το χρόνο • Κλειστό 4 ρεάλια το χρόνο • Ζυγό 3 ρεάλια το χρόνο • Κλειδί 3 ρεάλια το χρόνο.
Εκκλησίες: Το 1899 μια νέα εκκλησία χτίζεται στη θέση μιας μικρής παλιάς. Σύμφωνα με άλλες μαρτυρίες, η εκκλησία ξεκίνησε να χτίζεται το 1911 και τέλειωσε το 1912. Η παλιά εκκλησία, Κοιμήσεως της Θεοτόκου όπως και η καινούργια, είχε επιγραφή που έλεγε ότι είχε χτιστεί το 1111. Το 1973 γκρεμίζεται η δεύτερη εκκλησία και στη θέση της χτίζεται η σημερινή με την επίβλεψη του παπά Μάρκου Κασσελούρη.
Κατοχή-Αιχμάλωτοι-Εκτελέσεις: Στις 3 Μαρτίου 1943, την περίοδο της κατοχής, οι Ιταλοί συνέλαβαν 60 αιχμαλώτους και σκότωσαν τους: Τριάδα Κασσελούρη, Θωμά Πανέτα, Νίκο Πανέτα, Γιώργο Καραθάνο, Δημήτριο Ι. Σιάκα. Στις 17 Μαρτίου ελευθέρωσαν τους υπόλοιπους αιχμαλώτους.
Διοικητικές μεταβολές: Το 1947 συστάθηκε η Kοινότητα Χωσιάνων. Μέχρι τότε ήταν μέρος της Kοινότητας Άνω-Πέτρα. Το 1953 αλλάζει το όνομα της Kοινότητας από Χώσιανα σε Φωτεινό και το 1997 με το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα Καποδίστριας, η Kοινότητα έγινε Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Κομποτίου, μέχρι την κατάργηση του τελευταίου το 2011, οπότε με το νέο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα Καλλικράτης, εντάχθηκε στον νέο Δήμο Νικολάου Σκουφά.

Ο ΔΗΜΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ

Ο Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων Συνορεύει βόρεια-βορειοδυτικά με τον Δήμο Βορείων Τζουμέρκων, ανατολικά με τον Δήμο Πύλης και σε μικρό τμήμα του με τον Δήμο Αργιθέας, με τον Δήμο Αρταίων στα δυτικά, με τον Δήμο Νικολάου Σκουφά και τον Δήμο Γεωργίου Καραϊσκάκη στα νότια. Έχει έκταση 515,9 τ. χιλιόμετρα και πληθυσμό 5.498 κατοίκους.
Εδρα του Δήμου είναι τα Βουργαρέλι με πληθυσμό 296 κατοίκους. Δήμαρχος του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων είναι ο κ. Χρήστος Χασιάκος.
Ο Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων διαιρείται στις εξής 4 Δημοτικές Ενότητες: Αγνάντων, Αθαμανίας, Θεοδωριανών και Μελισσουργών, που περιλαμβάνουν 22 Τοπικές Κοινότητες με 97 συστατικούς οικισμούς. Σε παρένθεση οι συστατικοί οικισμοί της κάθε Κοινότητας:
1. Δημοτική Ενότητα Αγνάντων: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Αγνάντων (Αγναντα, Αρτισσα, Καταφύγι, Κονάκια, Παλιοχώρι, Φράστα), Γραικικού (Ανω Γραικικό, Γουριανά, Γραβιά, Κάτω Γραικικό, Ρωμανός, Σελί), Καταρράκτου (Βλάγκαδα, Καταρράκτης, Κρυοπηγή, Μηλέα, Σγάρα), Κουκκουλίων (Κουκκούλια), Κτιστάδων (Κτιστάδες), Λεπιανών (Λεπιανά, Μακρύκαμπος, Ξηρικό), Μικροσπηλιάς (Βατάτσι, Μικροσπηλιά), Ράμιας (Γεροβρύση, Ελαφοπήδημα, Λιβάδι, Ντάρα, Ράμια).
2. Δημοτική Ενότητα Αθαμανίας: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Αθαμανίου (Αθαμάνι, Αμπέλια, Κορακάδα, Παλαιοχώρι, Πλάτανος, Σκαλούλα), Τελήσι), Ανεμορράχης (Ανεμορράχη), Βουργαρελίου (Βουργαρέλι, Γιαννίτσι, Κάμπος, Κουβέλι, Ομαλή, Παλαιοχώρι, Σκιαδάδες), Διστράτου (Δαφνούλα, Δίστρατο, Τσαπάδα, Τραπεζάκι), Κάτω Αθαμανίου (Αγγελαίικα, Αγιος Γεώργιος, Αγιος Χαράλαμπος, Γωνιά, Ταύλα, Φωταίικα), Κάτω Καλλεντίνης (Αγιος Κωνσταντίνος, Κάτω Καλλεντίνη), Καψάλων (Κάψαλα, Παναγία, Τερπνά), Κεντρικού (Ανδρεάς, Βαθύκαμπος, Κεντρικό, Κρυονέρι, Λαγκάδια, Φτέρη), Κυψέλης (Αγιος Γεώργιος, Καλλονή, Κυψέλη, Λούτσα, Μονή Ευαγγελίστριας, Ρουπακιά), Μεσούντας (Δροσιά, Κάτω Χώρα, Μεσούντα, Πεύκος, Στενό), Παλαιοκατούνου (Αγιος Μηνάς, Αγιος Στέφανος, Αμπέλια, Ζάλος, Θανάσια, Μητσορούβα, Παλαιοκάτουνο, Ποταμιά), Τετρακώμου (Αριά, Καρυά, Κεράνι, Λογαρού, Νεβρόπολη, Πέρα Νεβρόπολη, Πετράλωνο, Πηγή, Τελήσι).
3. Δημοτική Ενότητα Θεοδωριάνων: Περιλαμβάνει την Τοπική Κοινότητα Θεοδωριάνων (Θεοδώριανα, Σκαρπάρι).
4. Δημοτική Ενότητα Μελισσουργών: Περιλαμβάνει την Τοπική Κοινότητα Μελισσουργών (Μελισσουργοί).

ΤΑ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΑ ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ
Τα Αθαμανικά Ορη ή αλλιώς Τζουμέρκα είναι μεγάλη οροσειρά της δυτικής Ελλάδας που ουσιαστικά αποτελεί τμήμα της ευρύτερης οροσειράς της Πίνδου και έχουν μέγιστο υψόμετρο 2.393 μέτρα. Καταλαμβάνουν τμήμα της Άρτας, των Ιωαννίνων και των Τρικάλων. Στα εμβληματικά αυτά βουνά με την απερίγραπτη φυσική τους ομορφιά, οφείλει το όνομά του ο Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΘΑΜΑΝΙΑΣ

ΤΟ ΒΟΥΡΓΑΡΕΛΙ ΑΡΤΑΣ
Το Βουργαρέλι είναι χωριό, Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Αθαμανίας, και έδρα του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 296 κατοίκους.
Η Κοινότητα Βουργαρελίου: Εκτός από το Βουργαρέλι, στην Τοπική Κοινότητα Βουργαρελίου υπάγονται και οι οικισμοί Γιαννίτσι, Κάμπος, Κουβέλι, Ομαλή, Παλαιοχώρι και Σκιαδάδες, με τον συνολικό πληθυσμό της Κοινότητας να ανέρχεται σε 582 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Το Βουργαρέλι βρίσκεται στους νότιους πρόποδες των Αθαμανικών Ορέων (Τζουμέρκα) σε υψόμετρο 760 μέτρα. Απέχει 58 χλμ. βορειοανατολικά από την Άρτα, 85 χλμ. νότια-νοτιοανατολικά από τα Γιάννενα και 95 χλμ. νοτιοδυτικά από τα Τρίκαλα. Είναι αμφιθεατρικά κτισμένο ανάμεσα στους λόφους του Προφήτη Ηλία (ανατολικά) και της Ομάλης (δυτικά), οι οποίοι είναι κατάφυτοι από έλατα και πεύκα, ενώ η γύρω περιοχή είναι γεμάτη από τρεχούμενα νερά.
Εκπαιδευτικές και άλλες υποδομές: Στο χωριό υπάρχει κέντρο υγείας, καθώς και όλες οι σχολικές βαθμίδες της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, όπως νηπιαγωγείο, δημοτικό σχολείο γυμνάσιο και λύκειο.

Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΟΥΡΓΑΡΕΛΙΟΥ
Η Μονή του Αγίου Γεωργίου, κτισμένη στο χωριό Βουργαρέλι Αθαμανίας των Τζουμέρκων, δίκαια χαρακτηρίσθηκε ως η Αγία Λαύρα της Ηπείρου, αφού όχι μόνο προεπαναστατικά αποτελούσε το καταφύγιο κλεφτών και αρματολών, αλλά και σ’αυτά συγκεντρωμένοι οι οπλαρχηγοί των Τζουμέρκων και των Ραδοβυζίων, υπ’ τον Γεώργιο Καραϊσκάκη, κήρυξαν την επανάσταση του 1821 στην περιοχή, με τις ευλογίες του ηγουμένου Χριστοφόρου (15 Μαϊου).
Η Μονή κτίσθηκε το 1714, όπως μαρτυρείται από ημικατεστραμμένη επιγραφή. Άλλη εκδοχή δέχεται ως έτος ιδρύσεως το 1690. Είναι η κορώνα του Βουργαρελίου στο βόρειο άκρο του και ένα απ’ τα σημαντικότερα αξιοθέατα των Τζουμέρκων. Ναός και κελλιά σώζονται σε άριστη κατάσταση. Το μοναστήρι πιθανότατα ιδρύθηκε το 1690 ή λίγο αργότερα, δηλαδή στις αρχές του 18ου αιώνα. Τα σημερινά κελλιά είναι μεταγενέστερες κατασκευές. Στα μέσα του 19ου αιώνα το μοναστήρι βρισκόταν σε μεγάλη ακμή.
Απήχηση αυτής της ευημερίας του βρίσκουμε στη φιλανθρωπική δράση του, αφού επιχορηγούσε -όπως λένε οι πηγές- με μεγάλα ποσά τα σχολεία της περιοχής και βοηθούσε πεινασμένες οικογένειες.
Ο ναός παρουσιάζει μεγάλες αρχιτεκτονικές ομοιότητες με τη Χρυσοσπηλιώτισσα των Γουριανών. Είναι μονόκλιτη θολωτή βασιλική με οκταγωνικό τρούλλο και καμαροσκέπαστο νάρθηκα. Στις πλάγιες πλευρές του έχει τρίπλευρους χορούς, ανατολικά δε καταλήγει σε επίσης τρίπλευρη κόγχη. Είναι πλακοσκέπαστος με απλή τοιχοποιία και με μόνη εξωτερική διακόσμηση μια οδοντωτή ταινία στο γείσο του τρούλλου. Για ενίσχυση της αντοχής των μακρών πλευρών του κτίστηκαν ογκώδη επικλινή αντερείσματα.
Εσωτερικά ο ναός είναι κατάγραφος από τοιχογραφίες του 1714, όπως μαρτυρεί σχετική επιγραφή γραμμένη πάνω απ’ τη θύρα του κυρίως ναού που οδηγεί στο νάρθηκα. Οι συνθέσεις παρουσιάζουν τη γνωστή διάταξη σε ζώνες τόσο στον κυρίως ναό όσο και στο νάρθηκα, και έγιναν από Καλαρρυτινούς ζωγράφους. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο είναι επίσης του 18ου αιώνα και στολίζεται με ανάγλυφες παραστάσεις πτηνών και φυτών, έχει δε και πέντε φορητές εικόνες που απ’ ό,τι δείχνει η τεχνοτροπία τους πρέπει να έγιναν απ’ τους ίδιους ζωγράφους που έκαναν και τις τοιχογραφίες.
Από τα κειμήλια της μονής αξιολογότερο είναι μια ασημένια λειψανοθήκη του 1859 -έργο και αυτό Καλαρρυτιώτη ασημουργού- με λείψανα πολλών αγίων.
Και αυτό το μοναστήρι έχει τη δική του συμβολή στην εθνική μας ιστορία: Σ’ αυτό – κατά την παράδοση – συγκεντρώθηκαν οι οπλαρχηγοί των Τζουμέρκων και Ραδοβυζίων Γεώργιος Καραϊσκάκης, Γώγος Μπακόλας, Κουτελίδας, Ίσκος, Ράγγος, Κουτσονίκας και άλλοι με τα παλικάρια τους, και ύψωσαν τη σημαία της επανάστασης του 1821 κάτω απ’ τις ευλογίες του ηγούμενου της μονής, Χριστόφορου. Έτσι το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στο Βουργαρέλι έγινε η Αγία Λαύρα της Ηπείρου.
Από τον Σύλλογο Βουργαρελιωτών Αττικής.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΓΝΑΝΤΩΝ

ΤΑ ΑΓΝΑΝΤΑ ΑΡΤΑΣ
Τα Άγναντα είναι ορεινό χωριό, Τοπική Κοινότητα και Δημοτική Ενότητα του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 324 μόνιμους κατοίκους.
Ονομασία: Η λέξη Άγναντα παράγεται από το επίθετο «Άγναντος,-η,-ο», που σημαίνει «ανοιχτό μέρος», από το οποίο μπορούμε να παρατηρούμε τι συμβαίνει, όχι μόνο γύρω μας, αλλά και μακριά μας. Παλαιότερα το χωριό αποτελούταν από μικροσυνοικίες με σπιτοκάλυβα, τα οποία όμως βρισκόταν σε περίοπτη θέση: Κονάκια, Πλάκες, Ζίφκος, Βίλλια, Κερασιά. Από τις θέσεις αυτές οι κάτοικοι αγνάντευαν το απέναντι βουνό (Ξεροβούνι) προκειμένου να δουν ποιός «πάει κι έρχεται από τα Γιάννενα» κι έτσι προέκυψε το όνομα “Αγναντα”. Αργότερα το χωριό μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση, όμως διατήρησε τη παλαιά του ονομασία.
Η Κοινότητα Αγνάντων: Εκτός από το Αγναντα, στην Τοπική Κοινότητα Αγνάντων, υπάγονται και οι οικισμοί Αρτισα, Καταφύγι, Κονάκια, Παλαιοχώρι και Φράστα, με τον συνολικό πληθυσμό της Κοινότητας να ανέρχεται σε 430 μόνιμους κατοίκους.
Γεωγραφικά Στοιχεία: Το χωριό βρίσκεται στον ορεινό όγκο των Τζουμέρκων, σε υψόμετρο 642 μέτρα. Ο οικισμός απέχει από την πόλη της Άρτας περίπου 53 χιλιόμετρα, ενώ η απόσταση από το Βουργαρέλι, έδρα του Δήμου, είναι περίπου 42 χιλιόμετρα.
Το χωριό απλώνεται στη λεκάνη που σχηματίζεται από τα βουνά Τζουμέρκα και Ξηροβούνι, έχοντας το ψηλότερο σημείο της στο φύτρωμα του βουνού και τα χαμηλότερο να βρέχεται σχεδόν από τον Άραχθο ποταμό. Γύρω του χωριού βρίσκονται άλλα χωριά (Τζουμερκοχώρια), όπως η Πράμαντα, οι Κτιστάδες, οι Ραφταναίοι, τα Κουκούλια, το Γραικικό, ο Καταρράκτης. Από το κέντρο του χωριού περνά ο Αγναντίτικος (χείμαρρος, που εκβάλλει στον Άραχθο), ο οποίος χωρίζει το χωριό σε δύο συνοικίες (μαχαλάδες): τον πάνω και τον κάτω μαχαλά, διότι η μία συνοικία είναι πιο ψηλά και αντίστοιχα πιο χαμηλά υψομετρικά από την άλλη.
Η αρχιτεκτονική του χωριού: Τα Άγναντα, είναι ένα γραφικό παραδοσιακό χωριό συγκεντρωμένο με πυκνή δόμηση και σε αμφιθεατρική διάταξη. Τα σπίτια του χωριού σε αρχιτεκτονική παραδοσιακού τοπίου παρουσιάζουν μία ωραία σύνθεση. Οι αυλές των σπιτιών ευρύχωρες, πλακοστρωμένες, με λουλούδια φυτεμένες στις άκρες και από πάνω τους απλώνονται οι κληματαριές. Στα δρομάκια περνά αυλάκι με νερό από το βουνό για πότισμα των κήπων. Τα περισσότερα από τα σπίτια είναι λιθόκτιστα από σκούρα πελεκητή πέτρα, μονώροφα, διώροφα μερικά και τριώροφα, ανάλογα με το μέρος που έχουν χτιστεί και την κλίση που έχει το έδαφος. Οι στέγες των σπιτιών τετράκλινες σκεπασμένες με σκούρες πλάκες ή κεραμίδια.
Ιστορία: Άν και στη σημερινή περιοχή των Τζουμέρκων έζησε και αναπτύχθηκε η φυλή των Αθαμάνων, ήδη πριν από τον 4ο αιώνα π.Χ., για το πρώτο χωριό, στη θέση που βρίσκεται σήμερα τα Άγναντα, μπορούμε να μιλήσουμε με στοιχεία μόνο από το 1729 μ.Χ..
Κάποια από τα ιστορικά γεγονότα που περιγράφονται από τότε σχετικά με το χωριό είναι: η εγκατάσταση Σουλιωτών στο χωριό το 1803-05 μετά από την εκδίωξή τους από τον Αλή Πασά, το κάψιμο του χωριού από Τουρκικά στρατεύματα του Τοπάλ Πασά στις 31 Ιουλίου 1827 (καταδίωκαν τον Γ. Μπακόλα), το Κοινό Στρατηγείο Ηπείρου ΕΑΜ ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ και η κοινή ομιλία του Ναπολέοντα Ζέρβα με τον Άρη Βελουχιώτη στις 16 Αυγούστου 1943 στα συγκεντρωμένα πλήθη και η πυρπόληση 86 σπιτιών καθώς και η εκτέλεση 5 χωριανών από τους Γερμανούς στις 25-26-27 Οκτωβρίου 1943.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΘΕΟΔΩΡΙΑΝΩΝ

ΤΑ ΘΕΟΔΩΡΙΑΝΑ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ ΑΡΤΑΣ
Τα Θεοδώριανα είναι ορεινό χωριό, Τοπική Κοινότητα και Δημοτική Ενότητα του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 332 μόνιμους κατοίκους.
Η Κοινότητα Θεοδωριανών: Εκτός από τα Θεοδώριανα, στην ομώνυμη Κοινότητα, υπάγεται και ο οικισμός Σκαρπάρι, με τον συνολικό πληθυσμό της Κοινότητας να ανέρχεται σε 348 κατοίκους.
Γεωγραφικά Στοιχεία: Το χωριό είναι χτισμένο σε πλαγιά των ανατολικών Τζουμέρκων σε υψόμετρο 940 μέτρα. Απέχει από την πόλη της Άρτας 80 χιλιόμετρα βορειοανατολικά.
Ιστορία και γεγονότα: Ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στην σύγχρονη ιστορία των Θεοδωριάνων είναι και ο αγώνας των κατοίκων από το 1997, ενάντια στην κατασκευή υδροηλεκτρικών φραγμάτων στα δύο κυριότερα ποτάμια του χωριού από την Μηχανική ΑΕ και Τέρνα Ενεργειακή Α.Ε.. Τελικά μόνο ένα από αυτά κατασκευάστηκε, ενώ για τα υπόλοιπα μετά και από απόφαση του ΣτΕ αποτράπηκε η κατασκευή τους.
Αξιοθέατα: Το σημαντικότερο αξιοθέατο της περιοχής είναι οι διπλοί καταρράκτες στα βορειοδυτικά του χωριού, οι οποίοι σχηματίζονται στον ποταμό Άσπρη Γκούρα. Ονομάζονται καταρράκτες Σούδα και φθάνουν σε ύψος τα 25 μέτρα.
Το 1793 χτίστηκε εκεί το ιστορικό Μοναστήρι της Παναγιάς, όπου επί Τουρκοκρατίας λέγεται ότι λειτούργησε κρυφό σχολείο, ενώ στη Κατοχή μέρος του είχε μετατραπεί σε πρόχειρο νοσοκομείο και ήταν καταφύγιο αντιστασιακών.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΜΕΛΙΣΣΟΥΡΓΩΝ

ΜΕΛΙΣΣΟΥΡΓΟΙ, ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΧΩΡΙΟ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ ΑΡΤΑΣ
Οι Μελισσουργοί είναι ορεινό χωριό, Τοπική Κοινότητα και Δημοτική Ενότητα του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 264 μόνιμους κατοίκους.
Γεωγραφικά Στοιχεία: Το χωριό είναι χτισμένο στις βόρειες πλαγιές των Τζουμέρκων σε υψόμετρο 870 μέτρα. Βρίσκεται ακριβώς στα βόρεια όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων. Είναι το βορειότερο χωριό του νομού Αρτας και απέχει από την πόλη της Άρτας 72 χλμ. (βορειοανατολικά) και από τα Ιωάννινα 65 χλμ. (νοτιοανατολικά).
Φυσικά αξιοθέατα: Σε όλη την περιφέρεια του χωριού υπάρχουν πάρα πολλές πηγές με τα ωραία μεταλλικά και επιτραπέζια νερά. Κεφαλόβρυσο, Κρυονέρι, Βροτόπι, Αγκάθι είναι μερικές από τις πηγές του χωριού. Από το νερό της πηγής Αγκάθι εμφιαλώνεται το νερό «ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ». Η άγρια φύση με τα πολλά νερά και τα ελατόφυτα δάση Αετός, Κερασιά, δίνουν στο χωριό μια ιδιαίτερη φυσική ομορφιά και χάρη και το κάνουν να ξεχωρίζει απ;o τα υπόλοιπα Τζουμερκοχώρια.
Μονοπάτια: Μονοπάτι που οδηγεί από το χωριό σε καταρράκτη, σε υψόμετρο 1.500 μέτρα περίπου. Η πορεία διαρκεί περίπου 2 ώρες • Μονοπάτι που οδηγεί από το χωριό στο δάσος Αετού • Μονοπάτι περίπου 5 ωρών, που συνδέει το χωριό με τα Θεοδώριανα. Το μονοπάτι διασχίζει δάση ελάτης, πηγές, λιβάδια, εγκαταλειμμένα χωράφια και στάνες. Έχει θέα τα Τζουμέρκα και τη Νότια Πίνδο. Διέρχεται από το Αυτί, 1750 μ. υψόμετρο.
Χλωρίδα: Οι πλαγιές των Τζουμέρκων παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία από αυτοφυή δάση ελάτης και πεύκης καθώς και μεγάλη ποικιλία από καρποφόρα, αειθαλή ή φυλλοβόλα: Βελανιδιές, κουμαριές, αγριοκερασιές, φουντουκιές, κουτσουπιές, φλαμουριές, πλατάνια και ξηροπλάτανοι. Ποικιλία φυτών όπως το σαλέπι, η άγρια μέντα, το τσάι, η θρούμπη, η ρίγανη, η άγρια ορχιδέα, ο νάρκισσος, ο κόκκινος κρίνος όταν ανθίσουν γεμίζουν με το άρωμά τους και το χρώμα τους την περιοχή.
Πανίδα: Ελάφια, λύκοι, αγριόγατοι, ζαρκάδια, αρκούδες και ασβοί, πέρδικες, τσαλαπετεινοί, αετοί και σταυραετοί. συμβιώνουν στο οικοσύστημα της περιοχής.
Ιστορία: Αναφορά στο χωριό με την ονομασία Μελισσουργοί γίνεται ήδη από το 1272. Λέγεται πως η ονομασία του χωριού οφείλεται (κατά μία άποψη) στην εργατικότητα των κατοίκων. Έχουν βρεθεί ίχνη αρχαίας κατοίκησης της περιοχής, στην τοποθεσία Ζηλεούστη.
Οι Μελισσουργοί έχουν βυζαντινή παράδοση, αφού για πολλά χρόνια υπήρξαν Βασιλοχώρι, δηλαδή το αγαπημένο χωριό της βασίλισσας Άννας Παλαιολογίνας Καντακουζινής (13ος – 14ος αιώνας), όπου – σύμφωνα με τις πηγές – κατέφευγε σαν σε αναχωρητήριο, κάθε φορά που ήθελε να ηρεμήσει ή να γλιτώσει από τους εχθρούς.
Η Σπηλιά του Κατσαντώνη: Στο χωριό υπάρχει η σπηλιά όπου κρυβόταν ο Αντώνης Κατσαντώνης. Ελληνας οπλαρχηγός, ήρωας της προεπαναστατικής Ελλάδας. Υπήρξε αρχηγός Ελλήνων κλεφταρματολών, εθνομάρτυρας και πρόδρομος του 1821.
Μνημεία-Μουσεία: Πέτρινο γεφύρι στη θέση Χείμαρρος Κοφερίτας, το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέο μνημείο • Λαογραφικό Μουσείο στην κεντρική πλατεία (Εθνικής Αντίστασης) του χωριού
• Λαογραφικό Μουσείο στην πλατεία της Παναγιάς.
Εκκλησίες: Ιερά Μονή Εισοδίων Θεοτόκου – 1745. Τοιχογραφίες του 1761 • Ιερός Ναός Αγ. Νικολάου – 1778. Τοιχογραφίες 19ου αιώνα (ενοριακός) • Ιερός Ναός Παναγία • Ιερός Ναός Αγ. Μάρκου – 1770. Τοιχογραφίες 19ου αιώνα • Ιερός Ναός Αγ. Παρασκευής • Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία.
Αθλητισμός: Ο τοπικός αθλητικός σύλλογος των Μελισσουργών είναι η Αθλητική Ένωση Μελισσουργιωτών Άρτας «η Μέλισσα», γνωστή απλά ως «Μέλισσα Άρτας» και ιδρύθηκε το 1978. Ανήκει στη δύναμη της Ε.Π.Σ. Άρτας, εκπροσωπώντας την περιοχή στο τοπικό ποδόσφαιρο.

Η ΜΑΓΕΥΤΙΚΗ ΟΜΟΡΦΙΑ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ
Απερίγραπτα εντυπωσιακό χιονισμένο τοπίο γύρω από το χωριό Μελισσουργοί και την ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων. Οι Μελισσουργοί είναι το βορειότερο χωριό της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου! Βρίσκεται σε υψόμετρο 870 μέτρων και απέχει από την πόλη της Αρτας 72 χιλιόμετρα.

Ο ΔΗΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

Ο Δήμος Γεωργίου Καραϊσκακη είναι Δήμος της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας της Περιφέρειας Ηπείρου που συστάθηκε με τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Ηρακλείας, Καραϊσκάκη και Τετραφυλίας οι οποίοι καταργήθηκαν. Εδρα του Δήμου είναι η Άνω Καλεντίνη με πληθυσμό 123 κατοίκους. Ιστορική έδρα είναι οι Πηγές Τετραφυλίας, όπου βρίσκεται η μαρτυρική Μονή Σέλτσου.
Ο Δήμος Γεωργίου Καραϊσκάκη έχει έκταση 463,9 τ. χιλιόμετρα και πληθυσμό 5.278 κατοίκους.
Δήμαρχος του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη είναι ο κ. Περικλής Μίγδος.
Ο Δήμος Γεωργίου Καραϊσκάκη διαιρείται στις εξής 3 Δημοτικές Ενότητες: Γεωργίου Καραϊσκάκη Ηρακλείας και Τετραφυλλίας που διαιρούνται σε 16 Τοπικές Κοινότητες, οι οποίες περιλαμβάνουν 86 συστατικούς οικισμούς. Σε παρένθεση οι συστατικοί οικισμοί της κάθε Κοινότητας:
1. Δημοτική Ενότητα Γεωργίου Καραϊσκάκη: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Δημαρίου (Δημάρι, Παλαιοχωράκι), Διάσελλου (Διάσελλο, Κάτω Καρυά, Κοκκινοπήλια, Λάκκα, Παναγιά, Προσήλια), Κλειδίου (Αγία Παρασκευή, Ακροποταμιά, Γαλάνι, Κλειδί, Περδικορράχη,Πέτρα), Πέτρας (Ανω Πέτρα, Κέδρα, Σέλινα), Σκουληκαριάς (Αγία Παρασκευή, Γιαννιώτι, Σκουληκαριά).
2. Δημοτική Ενότητα Ηράκλειας: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Ανω Καλεντίνης (Αγιος Αθανάσιος, Ανω Καλεντίνη, Βαρκά, Επάνω Σέση, Μέγας Κάμπος, Πέρα καλλεντίνη, Πλακουτσαίικα, Σέση), Βελεντζικού (Ασφακερό, Βελεντζικό, Κάρπενο, Πηγή, Σέλλι), Διχομοιρίου (Αγιος Ιωάννης, Διχομοίρι, Ζυγός, Κόκκινο Λιθάρι, Κούφαλος, Κρισέλια, Ξηρόκαμπος), Ρετσιανών (Αγιος Βλάσιος, Κρανιές, Λιτέσι, Ρετσιανά, Φισοτά).
3. Δημοτική Ενότητα Τετραφυλίας: Περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Αστροχωρίου (Αστροχώρι, Βουτανιάδα, Καστανιές, Πλάτανος), Ελάτης (Ελάτη, Ρισέσι, Σταυροβρύση), Καστανέας (Καστανέα, Μηλέα, Πέτρου, Τσελιγγάδες, Φράξο), Μεγαλόχαρης (Αγιος Γεώργιος, Αφροξυλιά, Κρύα Βρύση, Λαμπίρι, Μεγαλόχαρη, Ποτιστικά), Μεσοπύργου (Αλωνάκι, Βελανιδιά, Βουλιαγμένο, Βρυσούλα, Κανάλια, Μεσόπυργος, Παλαιόμυλος), Μηλιανών (Αλώνια, Ανω Καρυές, Λαγκάδα, Μηλιανά, Πέρδικα, Πύργος), Πηγών (Αγιος Βασίλειος, Αγιος Νικόλαος, Αηδονιά, Δίλοφο, Ιτέα, Κασιανός, Μηλιές, Παλαιομύλια, Πηγές, Χουτιανά).

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗ

ΤΟ ΔΗΜΑΡΙ
Το Δημάρι είναι χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Γεωργίου Καραϊσκάκη του ομώνυμου Δήμου, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 118 κατοίκους.
Η Κοινότητα Δημαρίου: Το Δημάρι, μαζί με τον γειτονικό οικισμό Παλαιοχωράκι συγκροτούν την Τοπική Κοινότητα Δημαρίου, με τον συνολικό της πληθυσμό να ανέρχεται σε 240 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Το Δημαριό βρίσκεται κοντά στα νότια όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας, δυτικά των Ορέων Βάλτου, σε υψόμετρο 600 μέτρα. Απέχει περίπου 28 χιλιόμετρα ανατολικά από την Άρτα και 27 χιλιόμετρα νότια από την Άνω Καλεντίνη (έδρα του δήμου).
Ιστορία-Ονομασία: Συναντάται με την ονομασία Δημαριό σε χάρτη της αρχαιότητας που αφορά στην περιοχή της Ηπείρου, ο οποίος βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Άρτας, ενώ συναντάται σε επίσημα ἐγγραφα, μετά την Τουρκοκρατία, με την ίδια ονομασία, το 1883, να προσαρτάται στον τότε Δήμο Ηρακλείας και το 1988 να ορίζεται χειμερινή έδρα του.
Το 1962 το όνομά του καθιερώθηκε σε Δημάριον, αλλά στο ευρύ κοινό της περιοχής η ονομασία του συνεχίζεται να καλείται ως Δημαριό. Ίσως, η προφορά αυτή βοηθά στην διαφοροποίησή του από την επαρχία του Δημαρίου που ανήκει στον Νομό Ξάνθης.
Στη φωτογραφία το χωριό Δημάρι του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη Αρτας. Σε πρώτο πλάνο σύγχρονες αθλητικές εγκαταστάσεις του χωριού. Φωτογραφία από Δήμο Γεωργίου Καραϊσκάκη.

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΠΑΜΜΕΓΙΣΤΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ
Στη φωτογραφία ο Περικαλλής Ιερός Ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στο χωριό Δημάρι Αρτας, της Δημοτικής Ενότητας Γεωργίου Καραϊσκάκη, του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου.

Η ΣΚΟΥΛΗΚΑΡΙΑ ΑΡΤΑΣ
Η Σκουληκαριά είναι χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Γεωργίου Καραϊσκάκη του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 234 κατοίκους.
Η Κοινότητα Σκουληκαριάς: Στην Τοπική Κοινότητα Σκουληκαριάς εκτός από την Σκουληκαριά υπάγονται και οι οικισμοί Αγία Παρασκευή Σκουληκαριάς και το Γιαννιώτι με τον συνολικό της πληθυσμό να ανέρχεται σε 342 κατοίκους.
Γεωγραφικά στοιχεία: Η Σκουληκαριά είναι χτισμένη σε υψόμετρο 973 μέτρα και απέχει περίπου 44 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Άρτα.
Ιστορία: Αναφορά στο χωριό κάνει μεταξύ των άλλων και ο Ιφικράτης Κοκκίδης στο έργο του «Οδοιπορικά Ηπείρου και Θεσσαλίας» που εξέδωσε το Ελληνικό Υπουργείο Στρατιωτικών (Αθήνα 1880) και μας δίνει την πληροφορία ότι στο χωριό κατοικούσαν περίπου 1200 άνθρωποι. Ο Ι. Κοκκίδης μας ενημερώνει ότι η επαρχία Άρτας χωριζόταν σε 2 περιοχές: την περιοχή Άρτας και την περιοχή Πρεβέζης. Η περιοχή της Άρτας χωριζόταν με τη σειρά της σε 7 τμήματα: τμήμα Ποταμιάς, τμήμα Βρύσεως, τμήμα Ραδοβυζίου, τμήμα Τζουμέρκων, τμήμα Κάμπου, τμήμα Καρβασαρά και τμήμα Λάκκας. Η Σκουληκαριά αποτελούσε μέρος του τμήματος Ραδοβυζίου
Γεώργιος Καραϊσκάκης: Η Σκουληκαριά ειναι η γενέτειρα του Ηρωα της Ελληνικής Επανάστασης Γεωργίου Καραισκάκη. Kάθε χρόνο το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου, γιορτάζονται με ιδιαίτερη λαμπρότητα στη Σκουληκαριά της Άρτας, τα Καραισκάκεια προς τιμήν του Γεωργίου Καραϊσκάκη.

Η ΣΚΟΥΛΗΚΑΡΙΑ ΣΕ ΧΑΡΤΗ ΤΟΥ 1887
Η Σκουληκαριά και τα γειτονικά χωριά απεικονίζεται σε χάρτη του έτους 1887. Ηταν η εποχή που η Αρτα χωριζόταν σε 7 τμήματα: Ποταμιάς, Βρύσεως, Ραδοβυζίου, Τζουμέρκων, Κάμπου, Καρβασαρά και τμήμα Λάκκας. Η Σκουληκαριά αποτελούσε μέρος του τμήματος Ραδοβυζίου.
Και στο «Δοκίμιον Ιστορικόν περί Άρτης και Πρεβέζης» (εκδ.1884) του Σεραφείμ Ξενόπουλου, μητροπολίτη Άρτας, γίνεται αναφορά στη Σκουληκαριά. Σύμφωνα με αυτή την πηγή, την εποχή της επίσκεψης του Μητροπολίτη Άρτας, στο χωριό διέμεναν περίπου 100 οικογένεις και κατοικούσαν στις τρείς συνοικίες του χωριού, τη Σκουληκαριά, τη Ριγκίστιανα και το Κλίτσοβο. Οι κάτοικοι εκκλησιάζονταν στους ναούς της Αγίας Κυριακής, της Μεταστάσεως της Θεοτόκου και στο ναό του Αγίου Νικολάου. Ο Ξενόπουλος κάνει αναφορά και στο μοναστήρι της κοιμήσεως της Θεοτόκου, το οποίο σύμφωνα με τον ίδιο κατασκευάστηκε τον 13ο αιώνα. Σημαντική επίσης η αναφορά στον οπλαρχηγό Γώγο Μπακόλα, ο οποίος γεννήθηκε στη Σκουληκαριά και καταγόταν από την οικογένεια των Μπακολαίων.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΡΑΚΛΕΙΑΣ

Η ΑΝΩ ΚΑΛΕΝΤΙΝΗ ΑΡΤΑΣ
Η Ανω Καλεντίνη είναι ημιορεινό χωριό, Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ηράκλειας, καθώς και έδρα του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη, της Περιφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα με πληθυσμό 123 κατοίκους.
Γεωγραφία: Η Άνω Καλεντίνη είναι ημιορεινός οικισμός στο ανατολικοκεντρικό τμήμα του νομού Άρτας. Βρίσκεται στις βορειοδυτικές υπώρειες των ορέων Βάλτου, πάνω στην επαρχιακή οδό Άρτας-Πηγών και στην ανατολική όχθη του ποταμού Καλεντίνη (Καλεντινιώτη), σε μέσο σταθμικό υψόμετρο 335μ. Απέχει 35 χλμ. περίπου βορειοανατολικά της Άρτας (μέσω Μηλιανών).
Τοπική Κοινότητα Ανω Καλεντίνης: Η Τοπική Κοινότητα Ανω Καλεντίνης εκτός από την Καλεντίνη περιλαμβάνει και τους οικισμούς Αγιο Αθανάσιο, Βαρκά, Επάνω Σέση, Μέγας Κάμπος, Πέρα Καλεντίνη, Πλακουταίικα και Σέση, με τον συνολικό της πληθυσμό να ανέρχεται σε 453 κατοίκους.
Η τοπική κοινότητα Άνω Καλεντίνης είναι χαρακτηρισμένη ως αγροτικός ημιορεινός οικισμός, με έκταση 50,407 τ. χλμ..
Διοικητικές μεταβολές: Ο οικισμός αναγνωρίστηκε το 1908 ως Καλεντίνη και προσαρτήθηκε στον τότε Δήμο Ηρακλείας του νομού Άρτας. Το 1912 ορίστηκε έδρα της ομώνυμης κοινότητας Καλεντίνης και το 1940 μετονομάστηκε σε Άνω Καλεντίνη. Το έτος 1997 αποσπάστηκε από την κοινότητα Άνω Καλεντίνης και προσαρτήθηκε στον Δήμο Ηρακλείας. Το έτος 2010 με το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα Καλλικράτης, αποσπάστηκε από τον Δήμο Ηρακλείας και προσαρτήθηκε στον Δήμο Γεωργίου Καραϊσκάκη, ενώ ορίστηκε και έδρα του Δήμου.

Η ΡΟΒΕΛΙΣΤΑ
Η Ροβέλιστα είναι η “Κυρά” της ορεινής Άρτας και το ενεργό γυναικείο μοναστήρι της είναι το κατ’ εξοχήν μοναστικό προσκύνημα του νομού και όχι μόνο.
Τιμάται στη Γέννηση της Θεοτόκου. Βρίσκεται 30 χιλιόμετρα ανατολικά της Άρτας “φυτεμένο” στη μέση δασώδους ερημικής βουνοπλαγιάς στην περιοχή του Βελετζικού, όπου φτάνει κανείς από παράκαμψη του δρόμου Άρτας – Καρδίτσας, λίγο πριν την Άνω Καλεντίνη. Κατά πώς το θέλει η παράδοση η ίδια η Παναγία διάλεξε αυτό το ξάγναντο, λες και το ‘θελε να το ‘χει υποπόδιό της για να κατοπτεύει τις ατέλειωτες λοφοσειρές που απλώνονται μπροστά της-ξεθυμάσματα των βουνών του Ραδοβυζίου- σκεπάζοντας με τη μπόλια της τα χωριά του Δήμου Ηρακλείας, τους ανθρώπους τους και το βιός τους. Η προσωνυμία της προήλθε απ’ το λαϊκό ρήμα ροβολάω που σημαίνει κατηφορίζω και έχει σχέση -πάντα σύμφωνα με την παραπάνω προφορική παράδοση – με την ίδρυση της μονής. Σύμφωνα λοιπόν μ’ αυτή την παράδοση, η εικόνα της Παναγίας “ροβόλαγε” απ’ το σημείο που υπόδειξε ο επίσκοπος Βελεντζικού να γίνει ναός της, σε άλλο σημείο μακρινού δάσους, όπου τη βρήκε -κατά θαυματουργό πάλι τρόπο- ένας βοσκός, οδηγημένος απ’ το φως της που έλαμπε στην ίδια θέση κάθε νύχτα. Το θαύμα ερμηνεύτηκε ως επιθυμία της Παναγίας να κτισθεί ναός της στο σημείο όπου συνεχώς μετατοπιζόταν η εικόνα της, κι έτσι ιδρύθηκε το μοναστήρι.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΕΤΡΑΦΥΛΙΑΣ

Η ΕΛΑΤΗ ΑΡΤΑΣ
Η Ελάτη είναι γραφικό ορεινό χωριό και Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Τετραφυλίας, του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη, της Περφερειακής Ενότητας Αρτας, στην Περιφέρεια Ηπείρου, με πληθυσμό 99 κατοίκους.
Η Τοπική Κοινότητα Ελάτης: Στην Τοπική Ενότητα Ελάτης εκτός από την Ελάτη υπάγονται και οι οικισμοί Ρισέσι και Σταυροβρύση, με τον συνολικό πληθυσμό της να ανέρχεται σε 223 κατοίκους.
Γεωγραφία: Η Ελάτη Άρτας Βρίσκεται στους πρόποδες του όρους Κοκκινόλακος (κορυφή Άλογο, 1.750 μ., ανατολικά των Ορέων Βάλτου (κορυφή Αετοί, 1.852 μ.). Είναι ένα πανέμορφο χωριό μέσα σε “Ελβετικό” τοπίο. Η απόσταση από την πρωτεύουσα του νομού Άρτας είναι 59 χιλιόμετρα και το υψόμετρο στην κεντρική πλατεία είναι 790 μέτρα. Το χωριό συνορεύει με τις Κοινότητες Καστανιάς, Αστροχωρίου, Ρετσιανών, Μεγαλόχαρης, Πηγών, Μεσούντας και Μηλιανών του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη.
Πρόσβαση στο χωριό: Η πρόσβαση στην Ελάτη Άρτας γίνεται από δύο πλευρές. Από την Άρτα με τη διαδρομή Αθήνα – Άρτα – Πέτα – Άνω Καλεντίνη – Ξηρόκαμπος – Κρανιές – Αστροχώρι – Ελάτη (400 χλμ., Νέα Εθνική Οδός Αθηνών-Πατρών / Διαδρομή 8A/E65). Η άλλη πρόσβαση είναι από την Θεσσαλία με τον νέο δρόμο: Αθήνα – Καρδίτσα – Μουζάκι – Ορεινή Αργιθέα, Γέφυρα Κοράκου – Πηγές – Γρέβια – Μηλιανά – Ελάτη (Σύνολο 410 χλμ.). Τα τελευταία χρόνια δόθηκε και μία επιπλέον χειμερινή διαδρομή μέσω Καλεντίνης, Διχομοιρίου, Ρετσιανών, Ελάτη, μειωμένη κατά 16 χλμ. σε χαμηλότερο υψόμετρο, κατάλληλη γιά τους δύσκολους χειμερινούς μήνες. Όλες οι προσβάσεις είναι ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι καλής ποιότητας.
Ιστορία: Από τα υπάρχοντα γραπτά στοιχεία και οικιστικά ευρήματα, φαίνεται ότι η κατοίκηση της Ελάτης έγινε κατά την ύστερη κατά τον 17ο αιώνα. Οι πρώτοι κάτοικοι του χωριού ήταν νομάδες κτηνοτρόφοι που μετακινήθηκαν από άλλες περιοχές, ίσως των Ιωαννίνων αλλά και από τη Θεσσαλία.
Οικονομία-ασχολίες κατοίκων: Το χωριό είχε μικτή και ισχυρή οικονομία με κτηνοτροφία, υλοτομία ελάτης, γεωργία, καστανιές, καρυδιές, μηλιές, μελισσοκομία, καλαμπόκι, σιτάρι, κλπ.. Είναι επίσημα καταγεγραμμένο ότι το 1950 είχε τουλάχιστον 2.000 κατοίκους, 3 φούρνους, έναν μόνιμο ιατρό, δασοφύλακα, αγροφύλακα, και σχολείο με 200 παιδιά. Δυστυχώς η ασφαλτοστρωμένη πρόσβαση στο χωριό άργησε. Έγινε το 1985, όταν ήδη πολλοί κάτοικοι είχαν μεταμαστεύσει. Σήμερα, οι μόνιμοι κάτοικοι τον χειμώνα υπολογίζονται σε 100 άτομα περίπου.

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΤΑΣ | ΕΚΘΕΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ – ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

Πηγές: Ιστορία της Ελλάδας, ιστορία της Ευρώπης, Βικιπαίδεια, ιστορικό αρχείο – παρακαταθήκη Θεόδωρου Ευαγγελούδη, ιστότοποι Περιφέρειας Ηπείρου, Περιφερειακής Ενότητας Αρτας και των Δήμων της, ιστοσελίδες και Σελίδες στο διαδίκτυο, καθώς και άλλες σχετικές πηγές τις οποίες αναγράφουμε στις επιμέρους αναφορές.
Σημείωση: Για όσους δημιουργούς φωτογραφιών έχουμε στοιχεία, αναγράφουμε το όνομά τους, για όσους δεν έχουμε στοιχεία, αναγράφουμε την πηγή προέλευσης.

Ζείδωρος | Ποιότητα Ζωής Πολιτισμός και Κουλτούρα